Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində enerji təhlükəsizliyi, dayanıqlı inkişaf və geoiqtisadi sabitlik anlayışları bir-biri ilə sıx bağlı olan strateji kateqoriyalara çevrilmişdir. Bu kontekstdə Azərbaycan Respublikasının təşəbbüsü və fəal iştirakı ilə formalaşmış Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası platformaları enerji diplomatiyasının çoxtərəfli modelinin mühüm nümunəsi kimi çıxış edir. Bakıda keçirilən nazirlərin 12-ci və 4-cü iclasları çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti – Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışı regional və qlobal enerji arxitekturasının transformasiyası fonunda ölkənin strateji baxışını sistemli şəkildə ortaya qoymuşdur.
Cənab Prezident İlham Əliyev öz nitqində enerji təhlükəsizliyinin artıq yalnız istehsal və nəql məsələsi olmadığını, eyni zamanda siyasi sabitlik, iqtisadi davamlılıq və beynəlxalq əməkdaşlıq mexanizmlərinin ayrılmaz elementi kimi çıxış etdiyini vurğulamışdır. Xüsusilə Avropa məkanında enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi məsələsinin aktuallaşdığı bir dövrdə Azərbaycanın etibarlı tərəfdaş imici və uzunmüddətli müqavilə öhdəliklərinə sadiqliyi mühüm faktor kimi təqdim edilmişdir. Bu yanaşma, ölkənin enerji strategiyasının situativ deyil, sistemli və konseptual əsaslara söykəndiyini nümayiş etdirir.
Cənub Qaz Dəhlizi layihəsi yalnız boru kəmərləri sistemindən ibarət texniki infrastruktur deyil, həm də genişmiqyaslı geosiyasi əməkdaşlıq modelidir. Bu layihənin əsas komponentləri olan TANAP və TAP vasitəsilə Azərbaycan qazı Avropa bazarına çatdırılmaqla enerji təhlükəsizliyinə real töhfə verir. Cənab Prezident İlham Əliyev çıxışında qeyd etmişdir ki, layihənin genişləndirilməsi və ötürmə qabiliyyətinin artırılması artıq gündəmdə olan prioritet məsələlərdəndir. Bu isə bir tərəfdən artan tələbatın qarşılanmasına, digər tərəfdən isə tərəfdaş ölkələr arasında strateji qarşılıqlı asılılığın dərinləşməsinə xidmət edir.
Nitqdə diqqət çəkən əsas məqamlardan biri enerji diplomatiyasının siyasi neytrallıq və etibarlılıq prinsipləri üzərində qurulması idi. Azərbaycan, enerji resurslarından siyasi təzyiq aləti kimi istifadə etmədiyini və bütün tərəfdaşlarla qarşılıqlı hörmət və beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində əməkdaşlıq etdiyini vurğulamışdır. Bu mövqe xüsusilə qlobal enerji bazarlarında qeyri-müəyyənliyin artdığı şəraitdə mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Bununla yanaşı, Cənab Prezident İlham Əliyev yaşıl enerji gündəliyinə keçidin qaçılmaz və strateji zərurət olduğunu bildirmişdir. Azərbaycan yalnız karbohidrogen ixracatçısı kimi deyil, eyni zamanda alternativ və bərpa olunan enerji sahəsində regional mərkəz kimi mövqelənmək niyyətindədir. Xəzər hövzəsinin külək enerjisi potensialı, günəş enerjisi imkanları və yaşıl hidrogen perspektivləri ölkənin enerji siyasətində yeni mərhələnin başlanğıcını ifadə edir. Bu baxımdan, ənənəvi enerji ilə bərpa olunan enerji arasında balansın qorunması əsas prioritet kimi təqdim edilmişdir.
Çıxışda xüsusi vurğulanan məsələlərdən biri də Azərbaycanın azad edilmiş ərazilərində həyata keçirilən “yaşıl enerji zonası” konsepsiyası olmuşdur. Bu konsepsiya çərçivəsində enerji istehsalının karbon emissiyalarını minimuma endirən texnologiyalar əsasında qurulması nəzərdə tutulur. Beləliklə, enerji siyasəti yalnız iqtisadi deyil, həm də ekoloji məsuliyyət aspektindən qiymətləndirilir. Bu yanaşma qlobal iqlim dəyişiklikləri ilə mübarizəyə verilən real töhfə kimi xarakterizə oluna bilər.
Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışı regional əməkdaşlıq platformalarının əhəmiyyətinə də toxunmuşdur. O, enerji layihələrinin yalnız bir ölkənin deyil, geniş coğrafiyanın maraqlarına xidmət etdiyini qeyd etmiş, çoxtərəfli formatın sabitlik və qarşılıqlı etimad mühitini gücləndirdiyini bildirmişdir. Bu baxımdan, Bakı görüşləri enerji məsələlərinin texniki müzakirəsindən daha çox, strateji dialoq platforması kimi çıxış edir.
Enerji təhlükəsizliyi ilə iqtisadi inkişaf arasında birbaşa əlaqə də nitqin əsas tezislərindən biri olmuşdur. Azərbaycanın əldə etdiyi enerji gəlirlərinin infrastruktur layihələrinə, sosial proqramlara və iqtisadi şaxələndirməyə yönəldilməsi model olaraq təqdim edilmişdir. Bu model resurslardan səmərəli istifadə və post-neft dövrünə hazırlıq strategiyasının mühüm tərkib hissəsidir.
Eyni zamanda, Cənab Prezident İlham Əliyev qlobal enerji keçidinin mərhələli şəkildə həyata keçirilməsinin vacibliyini vurğulamışdır. Onun fikrincə, ani və kəskin transformasiya iqtisadi risklər yarada bilər; buna görə də ənənəvi enerji ilə yaşıl enerji arasında rasional və balanslaşdırılmış keçid təmin olunmalıdır. Bu mövqe realist enerji siyasətinin ifadəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Bakı iclaslarında səsləndirilən fikirlər Azərbaycanın enerji diplomatiyasının yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir. Əgər əvvəlki mərhələdə əsas diqqət ixrac marşrutlarının yaradılmasına yönəlmişdisə, hazırkı mərhələdə prioritetlər sırasında şaxələndirmə, rəqəmsallaşma, dekarbonizasiya və yaşıl investisiyalar dayanır. Bu isə enerji siyasətinin struktur transformasiyasına işarə edir.
Beləliklə, Cənab Prezident İlham Əliyevin Bakıda keçirilən Cənub Qaz Dəhlizi və Yaşıl Enerji Məşvərət Şuralarının nazirlər iclaslarında çıxışı Azərbaycanın enerji strategiyasının həm regional, həm də qlobal kontekstdə necə mövqeləndiyini aydın şəkildə nümayiş etdirmişdir. Nitqdə enerji təhlükəsizliyi, çoxtərəfli əməkdaşlıq, ekoloji məsuliyyət və dayanıqlı inkişaf arasında üzvi əlaqə qurulmuşdur. Bu baxımdan, çıxış yalnız cari enerji siyasətinin təhlili deyil, həm də gələcək üçün strateji yol xəritəsinin konseptual çərçivəsini təqdim edən siyasi sənəd kimi qiymətləndirilə bilər.
Nəticə etibarilə, Bakı platforması enerji diplomatiyasının institusional formalaşmasının bariz nümunəsidir və Azərbaycanın bu prosesdə aparıcı rolunu təsdiqləyir. Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışı göstərir ki, ölkə həm ənənəvi enerji təchizatçısı, həm də yaşıl enerji transformasiyasının fəal iştirakçısı kimi beynəlxalq enerji sistemində mövqeyini daha da gücləndirmək niyyətindədir. Bu yanaşma isə milli maraqların qorunması ilə qlobal məsuliyyət prinsiplərinin uzlaşdırılması modelini əks etdirir.

Maştağa qəsəbəsi, 28 nömrəli tam orta məktəbin
Tarix müəllimi Həsən Xələfov