Şuşa – Zəfərimizin tacı, milli qürurumuzun ünvanı

Əziz Şuşa, sən azadsan! Əziz Şuşa, biz qayıtmışıq! Əziz Şuşa, biz səni dirçəldəcəyik!
Azərbaycan Prezidenti, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin bu tarixi sözləri xalqımızın yaddaşına əbədi həkk olunub. 2020-ci il noyabrın 8-də Şuşanın işğaldan azad edilməsi Azərbaycan tarixinin ən şanlı səhifələrindən birinə çevrildi. Bu, yalnız strateji əhəmiyyətə malik bir şəhərin düşmən tapdağından qurtarılması deyildi. Şuşanın azadlığı milli qürurumuzun, tarixi ədalətin və xalqımızın sarsılmaz iradəsinin təntənəsi idi.
Məhz buna görə də Şuşa Zəfəri Azərbaycan xalqı üçün xüsusi məna daşıyır. Qarabağın tacı, Azərbaycanın mədəniyyət beşiyi olan bu şəhərin azad edilməsi 44 günlük Vətən müharibəsinin taleyini həll edən mühüm hadisələrdən biri oldu. Prezident İlham Əliyevin həmin gün xalqa müraciətində səsləndirdiyi “Şuşa bizimdir! Qarabağ bizimdir! Qarabağ Azərbaycandır!” bəyanatı isə Azərbaycanın tarixi torpaqlarına qayıdışının rəmzinə çevrildi.
Zəfərə aparan yolun başlanğıcı
Qarabağ Zəfərinin təməli uzun illər əvvəl qoyulmuşdu. Bu yolun başlanğıcında Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi dövlətçilik strategiyası, milli maraqların qorunması və Azərbaycanın güclənməsi dayanırdı.
Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışından sonra ölkədə sabitliyin təmin edilməsi, iqtisadiyyatın bərpası, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və güclü ordunun yaradılması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Azərbaycanın gələcək qələbəsi üçün zəruri olan siyasi, iqtisadi və hərbi potensial formalaşdırıldı.
Bu siyasət Prezident İlham Əliyev tərəfindən ardıcıl şəkildə davam etdirildi. Ölkənin iqtisadi imkanlarının genişləndirilməsi, müdafiə qabiliyyətinin artırılması, müasir silah və texnologiyaların əldə olunması, hərbi qulluqçuların peşəkarlığının yüksəldilməsi əsas prioritetlərə çevrildi. Eyni zamanda, Azərbaycan beynəlxalq müstəvidə öz mövqelərini möhkəmləndirərək Qarabağ məsələsində prinsipial siyasət yürüdürdü.
Beləliklə, Qarabağ Zəfəri təsadüfi hadisə deyil, illər ərzində həyata keçirilmiş məqsədyönlü dövlət siyasətinin, xalq-iqtidar birliyinin və Azərbaycan Ordusunun gücünün nəticəsi idi.
Şuşa Zəfərinə gedən uzun yol
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının tarixi torpaqlarını azad etmək əzmini bütün dünyaya nümayiş etdirdi. Ordumuzun döyüş meydanında qazandığı uğurlar işğal altındakı ərazilərin azad edilməsini təmin etməklə yanaşı, Şuşaya doğru tarixi yürüşün də əsasını qoydu.
Şuşa əməliyyatı Vətən müharibəsinin ən mürəkkəb və həlledici hərbi mərhələlərindən biri idi. Şəhərin coğrafi mövqeyi, mürəkkəb relyefi və düşmənin müdafiə imkanları bu əməliyyatı xüsusi çətinləşdirirdi. Lakin Azərbaycan hərbçilərinin peşəkarlığı, cəsarəti və yüksək döyüş ruhu qarşıya qoyulan vəzifənin uğurla yerinə yetirilməsini təmin etdi.
Azərbaycan Ordusu Şuşanı düşməndən azad etməklə hərbi-strateji baxımdan son dərəcə mühüm qələbə qazandı. Şuşa əməliyyatı həm də Azərbaycan əsgərinin döyüş meydanındakı üstünlüyünün, xalqımızın iradəsinin və Vətən sevgisinin təcəssümü oldu.
Noyabrın 8-də Prezident İlham Əliyev xalqa müraciət edərək Şuşanın azad olunduğunu elan etdi. Həmin gün bütün Azərbaycan sevinc və qürur hissi yaşadı. Dövlət başçısının “Mən bu gün ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını ziyarət etdim, onun ruhu qarşısında baş əydim. Ürəyimdə dedim, xoşbəxt adamam ki, ata vəsiyyətini yerinə yetirdim. Şuşanı azad etdik!” sözləri isə Zəfərin mənəvi mahiyyətini ifadə edən tarixi bəyanat kimi yadda qaldı.
Prezidentin bu sözlərində həm Ulu Öndərin siyasi irsinə sədaqət, həm də xalq qarşısında verilmiş vədin yerinə yetirilməsinin mənəvi məsuliyyəti əks olunurdu.
Azad Şuşadan dirçəlişə doğru
Şuşanın azad edilməsi ilə yeni mərhələ – şəhərin bərpası, yenidən qurulması və əvvəlki şöhrətinin qaytarılması prosesi başlandı. Prezident İlham Əliyevin azadlıqdan sonra Şuşaya ilk səfərlərindən başlayaraq həyata keçirilən tədbirlər bu şəhərin dövlət siyasətindəki xüsusi yerini nümayiş etdirir.
2021-ci il martın 20-də Prezident İlham Əliyevin Şuşada, Cıdır düzündə Novruz tonqalını alovlandırması azad şəhərdə milli bayramımızın qeyd olunması baxımından tarixi hadisə idi. Bu mənzərə Şuşanın yenidən Azərbaycan həyatına qayıdışının, milli adət-ənənələrimizin öz doğma məkanında bərpasının rəmzinə çevrildi.
Həmin ilin avqustunda dövlət başçısının Şuşaya səfəri zamanı şəhərin bərpası istiqamətində mühüm layihələr həyata keçirildi. “Qarabağ” hotelinin yenidənqurmadan sonra açılması, Molla Pənah Vaqifin büstünün və muzey-məqbərə kompleksinin istifadəyə verilməsi, Bülbülün ev-muzeyinin açılışı, Üzeyir Hacıbəylinin heykəlinin ucaldılması bu işlərin mühüm tərkib hissəsi idi.
Eyni zamanda, Şuşanın Baş planı təqdim olundu, birinci yaşayış məhəlləsinin təməli qoyuldu. Bu addımlar şəhərin yalnız tarixi görkəminin bərpasını deyil, müasir infrastruktur əsasında inkişafını da hədəfləyirdi.
Sonrakı illərdə Şuşada aparılan quruculuq və bərpa işləri daha geniş miqyas aldı. 2024-cü ilin mayında üçüncü yaşayış kompleksinin təməli qoyuldu, birinci yaşayış kompleksi istifadəyə verildi və şəhərə köçmüş ilk sakinlərlə görüş keçirildi. Bu hadisə Şuşanın həyatının yenidən canlanması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Artıq şəhər yalnız tarixi abidələrin və mədəniyyət məkanlarının bərpa edildiyi bir ünvan deyil, insanların yaşadığı, işlədiyi və gələcəyini qurduğu doğma yurda çevrilirdi.
Bərpa prosesi tarixi-mədəni irsimizin qorunmasını da əhatə edir. Çöl Qala, Aşağı Gövhər Ağa və Mamayı məscidlərində, Şirin su hamamında, Üzeyir Hacıbəylinin ev-muzeyində aparılan işlər Şuşanın zəngin memarlıq və mədəni irsinin yaşadılmasına xidmət edir. Daşaltı kəndində məscidin açılışı, Şuşa Müalicə-Sağlamlıq Mərkəzinin istifadəyə verilməsi və yeni yaşayış komplekslərinin inşası isə bölgənin sosial infrastrukturunun inkişafına yönəlmiş tədbirlərdir.
Şuşa Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtıdır
Şuşanın əhəmiyyəti yalnız onun hərbi-strateji mövqeyi ilə məhdudlaşmır. Bu şəhər tarixən Azərbaycanın mədəni, ictimai və siyasi həyatının mühüm mərkəzlərindən biri olub. Azərbaycan musiqisinin, poeziyasının və incəsənətinin inkişafında Şuşanın müstəsna yeri var.
Məhz buna görə də şəhərin azad edilməsindən sonra onun mədəni həyatının dirçəldilməsi dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrildi. “Xarıbülbül” Beynəlxalq Musiqi Festivalının yenidən Şuşada keçirilməsi, müxtəlif mədəni tədbirlərin təşkili şəhərin əvvəlki şöhrətinin qaytarılması baxımından mühüm addımlardır.
2024-cü ildə Şuşanın İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının turizm paytaxtı, həmçinin İslam dünyasının mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi onun beynəlxalq nüfuzunu daha da artırdı. Bu statuslar Şuşanın təkcə Azərbaycanın deyil, bütövlükdə regionun və beynəlxalq mədəniyyət məkanının mühüm ünvanlarından birinə çevrildiyini göstərir.
Şuşanın inkişafına dair 2040-cı ilədək Baş planı da şəhərin gələcək simasının müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm sənəddir. Burada tarixi irsin qorunması ilə müasir şəhərsalma prinsiplərinin uzlaşdırılması, yaşayış və turizm infrastrukturunun inkişafı əsas istiqamətlərdəndir.
Şuşa beynəlxalq tədbirlərin ünvanına çevrilir
Azad edildikdən sonra Şuşada keçirilən beynəlxalq tədbirlər şəhərin yeni siyasi və mədəni statusunu nümayiş etdirir. Azərbaycan və Qazaxıstan prezidentlərinin 2024-cü ilin martında Şuşaya səfəri, həmin ilin mayında Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenkonun burada olması, 2026-cı ilin iyununda Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədovun Şuşaya səfəri şəhərin beynəlxalq münasibətlər sistemində artan əhəmiyyətini göstərir.
Bu səfərlər çərçivəsində dövlət başçıları şəhərdə aparılan bərpa və quruculuq işləri ilə tanış olub, tarixi-mədəni məkanları ziyarət ediblər. Şuşada Heydər Əliyev Fondu tərəfindən bərpa edilən Yaradıcılıq Mərkəzində “Heydər Əliyev və Qarabağ” sərgisinin nümayişi də Azərbaycanın dövlətçilik tarixinin və Qarabağ həqiqətlərinin beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
2026-cı ilin iyulunda IV Şuşa Qlobal Media Forumunun keçirilməsi isə şəhərin beynəlxalq informasiya və fikir mübadiləsi platformasına çevrilməsinin daha bir göstəricisidir.
Bu gün Şuşa həm də Azərbaycanın turizm potensialının mühüm mərkəzlərindən biridir. Tarixi abidələri, təbiəti, mədəni irsi və özünəməxsus memarlıq üslubu şəhəri yerli və xarici turistlər üçün cəlbedici məkana çevirir.
Şuşa Zəfəri əbədi yaşayacaq
Şuşanın azad edilməsi Azərbaycan xalqının yaddaşında təkcə hərbi qələbə kimi deyil, milli birliyin, siyasi iradənin və tarixi ədalətin təntənəsi kimi yaşayacaq. Bu qələbə Ulu Öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi dövlətçilik strategiyasının uğurla davam etdirilməsinin, Prezident İlham Əliyevin qətiyyətli rəhbərliyinin və Azərbaycan Ordusunun qəhrəmanlığının nəticəsidir.
Bu gün Şuşada aparılan genişmiqyaslı quruculuq işləri, yaşayış komplekslərinin inşası, tarixi abidələrin bərpası və mədəni tədbirlərin təşkili bir həqiqəti təsdiqləyir: Azərbaycan Şuşaya yalnız qayıtmayıb, onu yenidən yaşadır, inkişaf etdirir və gələcəyə aparır.
Şuşanın hər bir küçəsi, hər bir tarixi abidəsi, hər bir mədəniyyət ocağı xalqımızın yaddaşını və milli kimliyini yaşadır. Bu şəhər həm keçmişimizin, həm bugünkü Zəfərimizin, həm də gələcək nəsillərə ötürəcəyimiz dövlətçilik irsinin ayrılmaz hissəsidir.
Prezident İlham Əliyevin 8 noyabr 2020-ci ildə səsləndirdiyi “Əziz Şuşa, sən azadsan! Əziz Şuşa, biz qayıtmışıq! Əziz Şuşa, biz səni dirçəldəcəyik!” çağırışı artıq real həyatımızda öz təsdiqini tapıb.
Şuşa azaddır, Şuşa dirçəlir, Şuşa yaşayır! Bu Zəfər isə Azərbaycan xalqının tarixində əbədi yaşayacaq.