Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı və Qarabağ tacı olan Şuşa şəhəri müstəsna coğrafi-strateji mövqeyi, zəngin arxitekturası və milli dövlətçilik tarixindəki yeri ilə ölkənin ən mühüm tarixi mərkəzidir. Şəhərin milli kimlik və dövlətçilik baxımından daşıdığı dərin mənanı dəqiq qiymətləndirən Ulu öndər Heydər Əliyev vurğulamışdır: “Şuşasız Qarabağ, Qarabağsız isə, ümumiyyətlə, Azərbaycan yoxdur”. Bu strateji konsepsiya şəhərin təkcə coğrafi ərazi deyil, mənəvi, siyasi və mədəni açıdan ölkənin ayrılmaz dayağı olduğunu nümayiş etdirir. Vətən müharibəsində əldə edilən zəfərdən dərhal sonra cənab prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Şuşanın yenidən qurulması, tarixi memarlıq simasının qorunması və müasir şəhərsalma standartlarına uyğun dirçəlişi prioritet dövlət vəzifəsi kimi müəyyənləşdirilmişdir. Şəhərə "Qoruq şəhər" statusunun verilməsi və ardınca həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa-quruculuq tədbirləri post-münaqişə dövründə regional inkişafın unikal modelini ortaya koymuşdur. Bərpa prosesinin ilkin mərhələsində cənab prezident İlham Əliyevin birbaşa tapşırığı ilə Füzuli şəhərindən Şuşaya doğru Zəfər yolu çəkilmiş, mürəkkəb dağlıq relyefdə tunellər və köməkçi infrastrukturlar inşa edilmişdir. Bu strateji nəqliyyat arteriyası şəhərə intensiv nəqliyyat axınını və tikinti-quruculuq materiallarının daşınmasını təmin edərək şəhərsalma tədbirlərinin sürətləndirilməsinə bünövrə yaratmışdır. Şuşanın uzunmüddətli inkişaf vektorunu sistemləşdirmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti tərəfindən 21 oktyabr 2024-cü il tarixində müvafiq qərar qəbul edilmişdir. Baş nazir Əli Əsədov tərəfindən imzalanan qərara əsasən “Şuşa şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planı” rəsmən təsdiq olunmuşdur. Bu sənəd başlanğıc ili 2021-ci il olmaqla 2040-cı ilə qədər olan 20 illik strateji dövrü əhatə edir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin rəhbərliyi altında işlənilən Baş plan şəhərin demoqrafik artımını, ərazi-məkan quruluşunu və ekoloji dayanıqlılığını vahid konseptual çərçivədə birləşdirir. Baş planda nəzərdə tutulan inkişaf modeli şəhərin tarixi toxumasına zərər vurmadan müasir sosial və mühəndis infrastrukturlarının inteqrasiyasına söykənir. Şəhər ərazisinin mürəkkəb dağ relies xüsusiyyətləri və mühafizə olunan tarixi zonalar nəzərə alınaraq tikinti sıxlığı və binaların mərtəbəliliyi ciddi tənzimləməyə tabe edilir. Baş plana əsasən, Şuşa şəhərinin yeni yaşayış massivi 6 müasir məhəllədən ibarət olacaqdır. Hər məhəllə üzrə təxminən 2 min nəfərlik əhali yaşayışı nəzərdə tutulur ki, bu da şəhərdə demqrafik balansı saxlayaraq xidmət şəbəkəsinə düşən yükün bərabər paylanmasını təmin edir. Tikinti-quruculuq prosesində şəhərin özünəməxsus memarlıq üslubunun maksimum gözlənilməsinə xüsusi diqqət yetirilir. Binaların və sosial obyektlərin fasadlarında yerli tikinti materiallarından, ənənəvi arxitektura elementlərindən və dağlıq landşaftla harmoniya təşkil edən estetik formalardan geniş istifadə olunur. Tarixi və dini abidələrin bərpası şəhər mühitinin yenidən canlandırılmasının əsas sütununu təşkil edir. İşğal dövründə zərər görmüş Yuxarı Gövhər Ağa, Aşağı Gövhər Ağa və Saatlı məscidlərində genişmiqyaslı bərpa və yenidenqurma işləri aparılır. Bununla yanaşı, şəhər sakinlərinin və zəvvarların dini-mənəvi adətlərinə sayğının təzahürü olaraq Mirzə Həsən və Mir Fəseh (Cıdır düzü) məzarlıqlarının abadlaşdırılması və restavrasiyası da Baş planda öz əksini tapmışdır. Tarixi binaların və mədəniyyət abidələrinin əvvəlki görkəminə qaytarılması şəhərin orijinal mədəni simasını bərpa etməklə yanaşı, beynəlxalq turizm cəlbediciliyini də artırır. Şuşa şəhərinin nəqliyyat və kommunikasiya infrastrukturunun planlaşdırılması müasir ekoloji və mobillik prinsipləri əsasında həyata keçirilir. Şəhərin yol-nəqliyyat şəbəkəsi piyada keçidlərinin, velosiped yollarının və ekoloji cəhətdən təmiz ictimai nəqliyyatın üstünlük təşkil etdiyi model üzrə layihələndirilmişdir. Bütün sosial xidmət müəssisələri — məktəblər, uşaq bağçaları, səhiyyə ocaqları və mədəniyyət mərkəzləri ictimai nəqliyyat marşrutları ilə əlaqələndirilərək hər bir sakin üçün rahat və təhlükəsiz əlçatanlıq zonasına daxil edilmişdir. Şəhərin mühəndis-kommunikasiya təminatı tamamilə yenidən qurulur. Dağlıq ərazinin spesifik su resursları nəzərə alınaraq dağlarda yeni sututarlar yaradılmış, bu sayədə şəhərin daimi və fasiləsiz su təchizatı zəmanət altına alınmışdır. Şəhərin mərkəzləşdirilmiş istilik şəbəkəsi bərpa edilmiş və təbii qaz xətlərinin çəkilişi tamamlanmışdır. Bundan əlavə, Şuşanın tarixi sanatoriya-kurort mərkəzi statusunu bərpa etmək məqsədilə keçmiş istirahət evlərinin və müalicəvi sanatoriyaların fəaliyyətinin bərpa olunması Baş planın prioritet istiqamətlərindən biridir. “Şuşa şəhərinin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş planı” Böyük Qayıdış proqramının səmərəli reallaşdırılması üçün fundamental şəhərsalma zəmini yaradır. Şəhərdə müasir yaşayış massivlərinin salınması, yeni iş yerlərinin yaradılması və turizm sənayesinin canlandırılması əhalinin dayanıqlı məskunlaşmasını təmin edəcəkdir. cənab prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən bu genişmiqyaslı quruculuq strategiyası azad edilmiş ərazilərin ölkə iqtisadiyyatına sürətli reinteqrasiyasını təmin etməkdədir. Ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən əsası qoyulmuş dövlətçilik idealları və azad Şuşa görmək arzusunun təzahürü olan bu inkişaf modeli şəhərin mədəni və tarixi dəyərini gələcək nəsillərə çatdıracaqdır. Baş planın 2040-cı ilə qədər olan icra mərhələləri Şuşanı təkcə Regionun deyil, Cənubi Qafqazın en modern, ekoloji baxımdan təmiz, tarixi irsini qoruyan və yüksək həyat keyfiyyəti təqdim edən mədəniyyət və turizm mərkəzinə çevirəcəkdir.
Sabunçu rayonu Rasim Quliyev adına 107 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbinin İnformatika müəllimi Məmmədova Nazlı