12 Noyabr – Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası Günü: hüquqi dövlətçiliyin və milli suverenliyin möhkəm təməli

Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlətimizin hüquqi, siyasi və ictimai həyatının əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən, xalqımızın milli iradəsini, müstəqillik əzmini və dövlətçilik ənənələrini özündə əks etdirən ali hüquqi sənəddir. Hər il noyabrın 12-də qeyd olunan Konstitusiya Günü ölkəmizin tarixində mühüm əhəmiyyət daşıyan hadisənin – müstəqil Azərbaycanın ilk milli Konstitusiyasının qəbul edilməsinin ildönümüdür. Bu əlamətdar gün Azərbaycan xalqının dövlət quruculuğu yolunda qazandığı tarixi nailiyyətləri xatırlamaqla yanaşı, hüquqi dövlət prinsiplərinə, qanunun aliliyinə və demokratik dəyərlərə bağlılığın ifadəsidir. Konstitusiyanın qəbul edilməsi Azərbaycan Respublikasının müstəqillik tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını qoymuş, ölkənin gələcək inkişafı üçün möhkəm hüquqi baza formalaşdırmışdır. XX əsrin sonlarında dövlət müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan mürəkkəb siyasi, iqtisadi və ictimai proseslərlə üz-üzə qalmışdı. Müstəqil dövlətin idarəçilik sisteminin qurulması, milli qanunvericiliyin formalaşdırılması, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının təmin edilməsi, ölkənin beynəlxalq münasibətlər sistemində öz layiqli yerini tutması qarşıda duran mühüm vəzifələr idi. Belə bir tarixi şəraitdə müstəqil Azərbaycanın yeni Konstitusiyasının hazırlanması və qəbul edilməsi dövlətçilik qarşısında dayanan ən vacib məsələlərdən birinə çevrilmişdi. Bu məsuliyyətli prosesin uğurla həyata keçirilməsində Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müstəsna xidmətləri olmuşdur. Ulu Öndər Heydər Əliyev ölkədə siyasi sabitliyin təmin olunması, dövlət idarəçiliyinin möhkəmləndirilməsi və hüquqi islahatların həyata keçirilməsi istiqamətində ardıcıl fəaliyyət göstərərək müstəqil Azərbaycanın konstitusion əsaslarının yaradılmasına rəhbərlik etmişdir. Onun uzaqgörən dövlətçilik siyasəti nəticəsində ölkənin gələcək inkişaf modelini müəyyənləşdirən fundamental hüquqi sənədin hazırlanması üçün zəruri şərait formalaşmışdır. 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq səsverməsi – referendum yolu ilə Azərbaycan Respublikasının ilk milli Konstitusiyası qəbul edilmişdir. Bu hadisə xalqımızın müstəqil dövlətçilik tarixində yeni bir səhifə açmış, ölkənin hüquqi və siyasi sisteminin əsaslarını müəyyən etmişdir. Həmin tarixdən etibarən noyabrın 12-si Konstitusiya Günü kimi qeyd olunur. Konstitusiya müstəqil Azərbaycanın suverenliyini, dövlət hakimiyyətinin təşkilini, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarını, cəmiyyətin və dövlətin qarşılıqlı münasibətlərinin əsas prinsiplərini təsbit etmişdir. Sənədin əsas ideyasında insan, onun hüquqları, azadlıqları və layiqli həyat şəraitinin təmin edilməsi dayanır. Bu yanaşma dövlətin fəaliyyətində vətəndaş amilinin prioritet olduğunu nümayiş etdirir. Konstitusiyanın ən mühüm xüsusiyyətlərindən biri Azərbaycan Respublikasını demokratik, hüquqi, dünyəvi və unitar respublika kimi müəyyən etməsidir. Bu prinsiplər ölkənin idarəçilik modelinin mahiyyətini ifadə etməklə yanaşı, dövlətin inkişaf istiqamətlərini də müəyyənləşdirir. Konstitusiyaya əsasən, dövlət hakimiyyətinin yeganə mənbəyi Azərbaycan xalqıdır. Bu müddəa xalqın dövlət idarəçiliyindəki aparıcı rolunu, suverenliyin bilavasitə xalqa məxsus olduğunu və hakimiyyətin xalqın iradəsi əsasında formalaşdığını təsdiqləyir. Konstitusiyada insan hüquq və azadlıqlarına xüsusi yer ayrılması müstəqil Azərbaycanın demokratik inkişaf yoluna sadiqliyinin göstəricisidir. Hər bir vətəndaşın yaşamaq, azadlıq, şəxsi toxunulmazlıq, mülkiyyət, təhsil, əmək, sosial təminat və digər fundamental hüquqları ali qanunla qorunur. Eyni zamanda, fikir və söz azadlığı, vicdan azadlığı, bərabərlik hüququ, siyasi həyatda iştirak imkanları demokratik cəmiyyətin mühüm dayaqları kimi təsbit edilir. Bu hüquqların təmin olunması yalnız hüquqi öhdəlik deyil, həm də dövlətin və cəmiyyətin inkişaf səviyyəsini müəyyənləşdirən əsas göstəricilərdən biridir. Konstitusiyanın qəbulundan sonra Azərbaycanda dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi, məhkəmə-hüquq sisteminin inkişafı, qanunvericilik bazasının müasirləşdirilməsi və demokratik institutların gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılmışdır. Bu proseslər ölkənin siyasi və iqtisadi həyatında baş verən dəyişikliklərə uyğun olaraq davamlı xarakter almışdır. Konstitusiya sabit və dəyişməz prinsipləri qorumaqla yanaşı, cəmiyyətin inkişafından irəli gələn yeni tələblərə uyğun hüquqi mexanizmlərin formalaşdırılmasına da imkan yaradır. Məhz bu baxımdan Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına müxtəlif illərdə əlavə və dəyişikliklərin edilməsi dövlət idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsi və vətəndaşların hüquqlarının daha dolğun təmin olunması baxımından əhəmiyyət kəsb etmişdir. 2002, 2009 və 2016-cı illərdə keçirilmiş referendumlar konstitusion inkişafın mühüm mərhələləri olmuşdur. Həmin dəyişikliklər ölkənin siyasi, hüquqi və sosial-iqtisadi həyatında baş verən yeniliklərin qanunvericilikdə əksini tapmasına şərait yaratmışdır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövlətin ərazi bütövlüyü və suverenliyinin qorunmasını da fundamental prinsip kimi müəyyən edir. Bu müddəa xalqımızın tarixi yaddaşı, milli birliyi və müstəqillik idealları ilə sıx bağlıdır. Uzun illər ərzində ölkəmizin qarşılaşdığı ən böyük problemlərdən biri ərazilərimizin işğal altında olması idi. Azərbaycan dövləti beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanaraq ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində ardıcıl siyasət həyata keçirmişdir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə aparılan məqsədyönlü siyasət, güclü ordu quruculuğu və xalq-iqtidar birliyi Azərbaycanın tarixi Zəfərinə aparan yolun əsasını təşkil etmişdir. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə edilən möhtəşəm Qələbə, 2023-cü ildə həyata keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində ölkəmizin suverenliyinin tam bərpa olunması Azərbaycan dövlətçiliyinin tarixində müstəsna əhəmiyyət daşıyan hadisələrdir. Bu tarixi nailiyyətlər Konstitusiyada təsbit olunmuş dövlət suverenliyi və ərazi bütövlüyü prinsiplərinin real həyatda təmin edilməsinin parlaq təzahürüdür. Bu gün Azərbaycanın bütün ərazilərində dövlət hakimiyyətinin hüquqi əsaslarla həyata keçirilməsi, işğaldan azad edilmiş torpaqlarda genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinin aparılması konstitusion prinsiplərin ölkənin inkişafında oynadığı mühüm rolu bir daha nümayiş etdirir. Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində həyata keçirilən tədbirlər, yeni yaşayış məntəqələrinin salınması, infrastrukturun qurulması, təhsil və səhiyyə müəssisələrinin yaradılması dövlətin vətəndaşların rifahına yönəlmiş siyasətinin mühüm istiqamətləridir. Konstitusiya Günü yalnız hüquqi sənədin qəbul edildiyi tarixi xatırladan gün deyil, həm də hər bir vətəndaşın öz hüquq və vəzifələrinə məsuliyyətlə yanaşmasının vacibliyini ön plana çıxaran əlamətdar tarixdir. Hüquqi dövlətin möhkəmliyi təkcə qanunların mövcudluğu ilə deyil, onların cəmiyyətin bütün üzvləri tərəfindən tanınması, qorunması və gündəlik həyatda rəhbər tutulması ilə ölçülür. Qanuna hörmət, hüquqi məsuliyyət, vətəndaş həmrəyliyi və ictimai fəallıq dövlətin davamlı inkişafının mühüm şərtləridir. Bu baxımdan Konstitusiyanın mahiyyətinin cəmiyyətə, xüsusilə də gənc nəslə düzgün çatdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təhsil müəssisələrində Konstitusiya Günü ilə bağlı maarifləndirici söhbətlərin, müzakirələrin, açıq dərslərin və müxtəlif intellektual fəaliyyətlərin təşkili şagirdlərdə hüquqi biliklərin artırılmasına, vətəndaşlıq mövqeyinin formalaşmasına və dövlətçilik dəyərlərinə hörmətin güclənməsinə xidmət edir. Gənclər öz hüquqlarını bilməklə yanaşı, cəmiyyət qarşısında daşıdıqları məsuliyyəti dərk etməli, qanunlara hörmətlə yanaşmalı və ölkənin gələcək inkişafında fəal iştirak etməlidirlər. Çünki hüquqi dövlətin gələcəyi hüquqi düşüncəyə malik, yüksək vətəndaşlıq mövqeyi nümayiş etdirən, milli maraqları üstün tutan gənclərin yetişməsindən də asılıdır. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən dövlət siyasətində hüquqi dövlət quruculuğunun, qanunun aliliyinin və vətəndaş məmnunluğunun təmin edilməsi mühüm yer tutur. Dövlət idarəçiliyinin müasirləşdirilməsi, şəffaflığın artırılması, elektron xidmətlərin genişləndirilməsi, sosial müdafiə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi və institusional islahatların aparılması bu siyasətin əsas istiqamətlərindəndir. Müasir dövrün çağırışlarına uyğun olaraq dövlətin hüquqi və idarəçilik sisteminin daha da inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun möhkəmlənməsinə də töhfə verir. Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi siyasət nəticəsində ölkəmiz həm regional, həm də qlobal miqyasda öz mövqelərini gücləndirir, milli maraqlara əsaslanan müstəqil xarici siyasət yürüdür. Bu inkişaf prosesində Konstitusiyanın müəyyən etdiyi hüquqi çərçivə dövlət fəaliyyətinin əsas istiqamətləndirici meyarı olaraq qalır. Noyabrın 12-də qeyd olunan Konstitusiya Günü hər bir azərbaycanlı üçün müstəqilliyin, dövlətçiliyin, hüquqi sabitliyin və milli həmrəyliyin rəmzidir. Bu gün bizə bir daha xatırladır ki, dövlətin gücü onun hüquqi əsaslarının möhkəmliyində, xalqın birliyində, qanunun aliliyinə hörmətdə və gələcəyə inamla baxan vətəndaşların məsuliyyətli mövqeyində təcəssüm olunur. Azərbaycan xalqı öz tarixi təcrübəsindən, milli-mənəvi dəyərlərindən və müstəqillik uğrunda mübarizəsindən güc alaraq müasir dövlətçilik ənənələrini inkişaf etdirir. Konstitusiya isə bu inkişafın hüquqi təminatı, milli iradənin ifadəsi və gələcək nəsillərə ötürülən mühüm dövlətçilik mirasıdır. Bu əlamətdar gün münasibətilə hər bir vətəndaşın üzərinə düşən əsas vəzifə Konstitusiyanın müəyyən etdiyi hüquq və azadlıqlara hörmətlə yanaşmaq, qanunlara əməl etmək, dövlətin inkişafına öz töhfəsini vermək və müstəqil Azərbaycanın daha qüdrətli gələcəyi naminə məsuliyyətli mövqe nümayiş etdirməkdir.Etdirməkdir sözündən sonra əlavə etmək üçün 10 yeni cümlə:
Konstitusiyanın aliliyi dövlətin bütün sahələrində hüquqi məsuliyyətin və ədalət prinsipinin qorunmasını zəruri edir. Bu ali sənəd cəmiyyətin hər bir üzvü üçün bərabər hüquq və imkanların təmin edilməsinə, sosial ədalətin möhkəmləndirilməsinə xidmət göstərir. Azərbaycan dövlətinin qarşısında dayanan strateji hədəflərin reallaşdırılması da möhkəm hüquqi təməllərə və qanunun aliliyinə əsaslanır. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən islahatlar ölkəmizin müasir dövlətçilik modelinin daha da təkmilləşdirilməsinə geniş imkanlar yaradır. Dövlət başçısının müəyyən etdiyi inkişaf strategiyası milli maraqların qorunmasını, siyasi sabitliyin möhkəmləndirilməsini və vətəndaşların rifahının yüksəldilməsini əsas prioritetlər kimi müəyyənləşdirir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpası dövlətimizin konstitusion əsaslarının möhkəmliyini nümayiş etdirən tarixi nailiyyətdir. Bu gün azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən quruculuq işləri müstəqil dövlətimizin gələcəyə hesablanmış siyasətinin real nəticələrini ortaya qoyur. Konstitusiyada təsbit edilən milli suverenlik, dövlət müstəqilliyi və xalq hakimiyyəti prinsipləri gələcək nəsillərin də dövlətçilik düşüncəsinin əsasını təşkil etməlidir. Hüquqi maarifləndirmənin genişləndirilməsi, gənclərin qanunvericiliyə dair biliklərinin artırılması və vətəndaş məsuliyyətinin gücləndirilməsi bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Əminliklə demək olar ki, Konstitusiyamız bundan sonra da Azərbaycanın müstəqilliyinin, milli birliyinin və davamlı inkişafının etibarlı hüquqi təminatı kimi dövlətçilik tariximizdə öz mühüm yerini qoruyacaqdır.
Pirşağı qəsəbəsi, 112 nömrəli tam orta məktəbin direktor müavini
Zəhra Şahverənova

Tarix: Dünən, 11:34