44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan tarixi Zəfərdən sonra işğaldan azad edilmiş Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonunda genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işləri fasiləsiz davam edir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq fərmanları ilə təsdiq edilmiş "Böyük Qayıdışa dair I Dövlət Proqramı" çərçivəsində Zəngilan rayonunda həm şəhər mərkəzinin, həm də kəndlərin məskunlaşması planlı və ardıcıl şəkildə həyata keçirilir. Rayonda tətbiq olunan şəhərsalma konsepsiyası müasir infrastruktur, ekoloji təhlükəsizlik, "yaşıl enerji" texnologiyaları və dayanıqlı məşğulluq prinsiplərinə dayanır. Araz, Həkəri və Oxçuçay vadilərinin kəsişməsində yerləşən Zəngilan həm aqrar, həm də beynəlxalq nəqliyyat-logistika potensialı ilə regionun ən sürətlə dirçələn mərkəzlərindən birinə çevrilmişdir.
İşğaldan azad olunmuş ərazilərdə məskunlaşmanın təməli məhz Zəngilan rayonunun Ağalı kəndində qoyulmuşdur. 2022-ci ilin iyul ayından başlayan mərhələli köç prosesi nəticəsində Ağalı Azərbaycanın ilk "Ağıllı Kənd" (Smart Village) modeli kimi tarixe düşmüşdür. Birinci mərhələdə 200-dən çox fərdi yaşayış evi tikilərək sakinlərin istifadəsinə verilmiş, kənddə "Ağıllı idarəetmə", Günəş panelləri ilə enerji təminatı, bərpaolunan enerji sistemləri, e-KOB mərkəzi, "ASAN xidmət" məntəqəsi və müasir məktəb-bağça kompleksi fəaliyyətə başlamışdır. Layihənin ikinci mərhələsində isə əlavə 103 fərdi ev və yeni istirahət parkı istifadəyə verilmişdir. Kəndlərdə bərpa işləri yalnız Ağalı ilə məhdudlaşmır; 51,6 hektar ərazini əhatə edən Məmmədbəyli kəndində 188 fərdi ev inşa edilmiş, damlarda Günəş panelləri quraşdırılmış, qaz, su, işıq və fiber-optik internet xətləri çəkilmişdir. Oxçuçay sahilində yerləşən Cahangirbəyli kəndində də müasir kənd mənzillərinin, məktəb və səhiyyə ocaqlarının inşası sürətlə davam edir.
Kəndlərlə yanaşı, rayonun inzibati mərkəzi olan Zəngilan şəhərində də mənzil tikintisi və infrastruktur layihələri geniş vüsət almışdır. Şəhərin mərkəzində 2 hektardan artıq ərazidə 12 binadan ibarət (4 üçmərtəbəli bina və 8 ikimərtəbəli townhouse tipli bina) 104 mənzilli ilk yaşayış kompleksi istifadəyə verilmişdir. Şəhərdə növbəti 2-ci, 3-cü və 5-ci yaşayış komplekslərinin də təməlləri qoyulmuşdur. Bu komplekslərdə məktəblər, körpələr evi, idman meydançaları və yeraltı/yerüstü avtodayanacaqlar planlaşdırılmışdır. Məskunlaşmanın davamlılığı rayonun beynəlxalq nəqliyyat qovşağına çevrilməsi ilə dəstəklənir. Zəngilan Beynəlxalq Hava Limanı bölgəyə sərnişin və yük daşımalarını təmin edir, Zəngəzur dəhlizinin tərkib hissəsi olan Horadiz-Zəngilan-Ağbənd dəmir və avtomobil yolları isə Zəngilanı həm respublikanın digər regionları, həm də beynəlxalq marşrutlarla bağlayır.
Böyük Qayıdış proqramının əsas tələblərindən biri doğma torpaqlarına qayıdan əhalinin dayanıqlı iş yerləri ilə təmin olunmasıdır. Zəngilanda məşğulluq modeli aqrar-sənaye, "yaşıl enerji" və xidmət sahələri üzərində qurulmuşdur. Azərbaycan və Türkiyə özəl sektorunun birgə layihəsi olan "Dost Aqropark" Smart Aqrokompleksində minlərlə baş böyükbaş heyvan saxlanılır, yemçilik və bitkiçilik sahələri fəaliyyət göstərir və sakinlər burada işlə təmin olunur. Həkəri və Oxçuçay çayları üzərində tikilən kiçik Su Elektrik Stansiyaları (SES) rayonun elektrik enerjisinə olan tələbatını tam ödəyir. Həmçinin şəhərdə inşa edilən "Zangilan City Park Hotel" kimi obyektlər regionun turizm potensialını artırır. Məskunlaşan əhalinin yüksək keyfiyyətli səhiyyə, təhsil və bank xidmətlərinə çıxışı tam təmin olunub. Ağalı kəndi ilə başlayan "Ağıllı Kənd" təcrübəsi Məmmədbəyli, Cahangirbəyli və Zəngilan şəhər mərkəzində ucalan yaşayış kompleksləri ilə uğurla davam edir və Zəngilan gələcəyə inamla addımlayır.
Ülviyyə Aslanova,
Sabunçu qəsəbəsi, 170 nömrəli tam orta ümumtəhsil məktəbin direktoru