Zəngilan Azərbaycanın qədim tarixə, zəngin təbiətə və mədəni irsə malik bölgələrindən biridir. Ölkəmizin cənub-qərbində yerləşən rayon strateji coğrafi mövqeyi, meşələri, su ehtiyatları və tarixi abidələri ilə seçilir. Buna görə də Zəngilanın işğaldan azad olunması təkcə ərazi bütövlüyümüzün bərpası deyil, həm də doğma yurdlarına qayıtmağı illərlə gözləyən insanların arzularının gerçəkləşməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Zəngilan rayonu 1993-cü il oktyabrın 29-da Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilmişdi. İşğal nəticəsində yaşayış məntəqələrinə, inzibati binalara və mədəni irs nümunələrinə ciddi ziyan dəymiş, rayon sakinləri doğma torpaqlarından didərgin düşmüşdülər. Uzun illər ərzində yurd həsrəti ilə yaşayan zəngilanlılar öz evlərinə qayıdacaqları günü səbirsizliklə gözləyirdilər.
2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası yolunda tarixi mərhələ oldu. Oktyabrın 20-də Azərbaycan Ordusunun uğurlu əməliyyatları nəticəsində Zəngilan şəhəri və rayonun bir sıra kəndləri işğaldan azad edildi. Sonrakı günlərdə rayonun digər yaşayış məntəqələri də azad olundu. Bu qələbə xalqımızın birliyini, Azərbaycan Ordusunun gücünü və dövlətimizin qətiyyətini nümayiş etdirdi. 20 oktyabr tarixinin Zəngilan Şəhəri Günü kimi qeyd olunması həmin tarixi hadisənin milli yaddaşımızdakı yerini bir daha vurğulayır.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyatın yenidən qurulması genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri tələb edir. Zəngilanda həyata keçirilən layihələr yaşayış evlərinin tikintisini, yol və kommunikasiya infrastrukturunun yenilənməsini, sosial obyektlərin yaradılmasını və iqtisadi fəallığın artırılmasını əhatə edir. Məqsəd yalnız dağıdılmış binaları bərpa etmək deyil, həm də insanların təhlükəsiz, rahat və davamlı yaşayışı üçün müasir şərait yaratmaqdır.
Bu istiqamətdə Ağalı kəndində həyata keçirilən “Ağıllı kənd” layihəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Layihə müasir yaşayış evləri ilə yanaşı, sosial xidmətlərin, təhsil və səhiyyə imkanlarının, kommunal infrastrukturun və məşğulluq şəraitinin inkişafını nəzərdə tutur. Ağalıda məskunlaşmanın başlanması Böyük Qayıdış prosesinin mühüm addımlarından biri oldu. 2025-ci ildə Ağalı kəndinin ikinci mərhələsi üzrə işlərin davam etdirilməsi və Məmmədbəyli kəndinin açılışı Zəngilanda bərpa prosesinin mərhələli şəkildə genişləndiyini göstərir.
Zəngilanın bərpasında coğrafi mövqeyi və təbii ehtiyatları da nəzərə alınır. Rayonun meşə örtüyünün, torpaqlarının və su ehtiyatlarının qorunması, ekoloji tarazlığın bərpası, kənd təsərrüfatı və sahibkarlığın inkişafı uzunmüddətli tərəqqi üçün vacibdir. Yeni yolların və kommunikasiya xətlərinin qurulması rayonun digər bölgələrlə əlaqəsini yaxşılaşdırır, iqtisadi imkanları genişləndirir. Bununla yanaşı, tarixi və dini abidələrin qorunması milli-mədəni irsimizin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm vəzifədir.
Böyük Qayıdışın uğuru infrastrukturun qurulması ilə yanaşı, dayanıqlı iş yerlərinin yaradılmasından, məktəb və səhiyyə xidmətlərinin əlçatanlığından, eləcə də insanların doğma yurdlarında uzunmüddətli məskunlaşması üçün əlverişli şəraitdən asılıdır. Zəngilanın bərpası bu baxımdan həm sosial, həm iqtisadi, həm də mənəvi əhəmiyyətə malikdir. Doğma torpaqlarına qayıdan ailələr burada yeni həyat qurur, bölgənin dirçəlişinə öz töhfələrini verirlər.
Zəngilanın işğaldan azad edilməsi Azərbaycanın müasir tarixində şanlı səhifələrdən biridir. Bu gün rayonda aparılan bərpa və quruculuq işləri keçmişin ağrılarını arxada qoyaraq gələcəyə inamla addımlamağın göstəricisidir. Zəngilanın yenidən abadlaşması, sakinlərinin doğma yurdlarına qayıtması və bölgənin iqtisadi-mədəni həyatının canlanması ölkəmizin inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Zəngilanın dirçəlişi milli iradənin, birliyin və sülh şəraitində quruculuq əzminin rəmzidir.

Ceyhun Sadizadə - Maştağa qəsəbəsi 28 nömrəli məktəbin coğrafiya müəllimi