Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən sürətli dəyişikliklər dövlətlər qarşısında təhlükəsizlik məsələlərinə daha geniş və çevik yanaşma tələb edir. Dünyanın müxtəlif bölgələrində davam edən münaqişələr, geosiyasi qarşıdurmalar, yeni risklər və beynəlxalq hüququn tətbiqi ilə bağlı yaranan problemlər dövlətlərin yalnız milli imkanları hesabına deyil, qarşılıqlı əməkdaşlıq və koordinasiya şəraitində hərəkət etməsini zəruri edir. Bu baxımdan Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Sentyabrın 17-də Prezident İlham Əliyevin Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxsləri ilə görüşü bu istiqamətdə mühüm siyasi mesajlarla yadda qaldı. Görüşdə Türkiyə, Özbəkistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan və digər qardaş ölkələri təmsil edən təhlükəsizlik strukturlarının rəhbər şəxslərinin iştirakı Türk dünyasının təhlükəsizlik məsələlərinə münasibətdə ortaq yanaşmaların formalaşdırılmasına verilən əhəmiyyəti göstərdi. Prezident İlham Əliyevin çıxışında TDT-nin son illərdə keçdiyi inkişaf yoluna xüsusi diqqət yetirilməsi təsadüfi deyildi. Çünki təşkilatın fəaliyyəti artıq yalnız mədəni, humanitar və tarixi bağlarla məhdudlaşmır. Türk dövlətləri arasında siyasi dialoq, iqtisadi əməkdaşlıq, enerji, nəqliyyat, ticarət, təhlükəsizlik və digər sahələr üzrə əlaqələr genişlənir. Bu proses TDT-nin beynəlxalq münasibətlər sistemində rolunun artmasına şərait yaradır. Dövlət başçısının çıxışından aydın görünür ki, təşkilatın gücü ilk növbədə üzv dövlətlərin qarşılıqlı etimadından və əməkdaşlıq imkanlarından qaynaqlanır. Eyni zamanda bu imkanların real nəticəyə çevrilməsi üçün təhlükəsizlik sahəsində də əlaqələrin daha sistemli qurulması vacibdir. Məhz bu səbəbdən təhlükəsizlik şuralarının rəhbər şəxslərinin görüşü yalnız növbəti toplantı deyil, ortaq təhlükəsizlik düşüncəsinin inkişaf etdirilməsi baxımından əhəmiyyətli platforma kimi diqqət çəkir. Prezident İlham Əliyev çıxışında məlumat və təcrübə mübadiləsinin vacibliyini xüsusi qeyd edib. Müasir dövrdə təhlükəsizlik sahəsində məlumatın vaxtında əldə olunması və düzgün qiymətləndirilməsi dövlətlərin qarşılaşa biləcəyi risklərin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi baxımından mühüm amildir. Bir ölkədə müşahidə olunan təhlükə digər dövlətlər üçün də potensial risk yarada bilər. Buna görə də təhlükəsizlik strukturları arasında əlaqələrin gücləndirilməsi ümumi sabitliyin qorunmasına xidmət edir. Burada diqqət çəkən əsas məqamlardan biri də təhlükələrin yalnız aşkar formada meydana çıxmamasıdır. Müasir dünyada dövlətlərin sabitliyinə təsir göstərmək üçün müxtəlif üsullardan istifadə olunur. İnformasiya mühiti, ideoloji təsirlər, sosial proseslər və xarici müdaxilə cəhdləri təhlükəsizlik anlayışının sərhədlərini genişləndirib. Belə şəraitdə zəif nöqtələrin vaxtında müəyyənləşdirilməsi və onların aradan qaldırılması dövlət təhlükəsizliyinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilir. Türk dövlətlərinin qarşılıqlı məlumat və təcrübə mübadiləsini gücləndirməsi bu baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Çünki hər bir ölkənin öz təhlükəsizlik təcrübəsi, qarşılaşdığı problemlər və həmin problemlərin həlli ilə bağlı formalaşmış mexanizmləri var. Bu təcrübənin paylaşılması ümumi təhlükəsizlik imkanlarının genişlənməsinə səbəb ola bilər. Prezident İlham Əliyevin çıxışında TDT-nin beynəlxalq proseslərdə daha fəal rol almasının zəruriliyi də ön plana çəkilib. Dövlət başçısı təşkilatın beynəlxalq təhlükəsizlik, ticarət, enerji təhlükəsizliyi və nəqliyyat bağlantıları kimi mühüm istiqamətlərdə daha böyük rol oynaya biləcəyini diqqətə çatdırıb. Bu yanaşma TDT-nin potensialının yalnız üzv ölkələrin daxili münasibətləri ilə məhdudlaşmadığını göstərir. Türk dövlətlərinin yerləşdiyi coğrafiya da bu məsələdə mühüm amildir. Avropa ilə Asiyanı birləşdirən əsas nəqliyyat və enerji marşrutlarının bir hissəsi məhz bu coğrafiyadan keçir. Xəzər dənizi üzərindən formalaşan əlaqələr Mərkəzi Asiya ilə Cənubi Qafqaz arasında yeni imkanlar yaradır. Azərbaycan isə bu proseslərin mühüm halqalarından biri kimi çıxış edir. Ölkəmizin enerji və nəqliyyat sahəsində həyata keçirdiyi layihələr Azərbaycanı regional bağlantıların mühüm mərkəzlərindən birinə çevirib. Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əlaqələrin inkişafı, Xəzər üzərindən yükdaşımaların genişlənməsi və Şərq-Qərb istiqamətində nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi Türk dövlətləri arasında iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşməsinə imkan verir. Bu əlaqələrin təhlükəsizliyinin təmin olunması isə öz növbəsində siyasi və institusional əməkdaşlığın gücləndirilməsini tələb edir. Enerji təhlükəsizliyi də bu mənzərənin mühüm hissəsidir. Enerji resurslarının istehsalı, daşınması və dünya bazarlarına çıxarılması sabit və etibarlı marşrutların mövcudluğundan asılıdır. Bu baxımdan enerji və nəqliyyat layihələrinin təhlükəsizliyi regional əməkdaşlığın ayrılmaz istiqamətidir. Türk dövlətlərinin malik olduğu enerji potensialı ilə Azərbaycanın tranzit imkanlarının bir-birini tamamlaması gələcək əməkdaşlıq üçün əlavə imkanlar yaradır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında beynəlxalq hüquqa xüsusi diqqət yetirilməsi də mühüm siyasi məqamdır. Dövlətlərin suverenliyi, ərazi bütövlüyü və beynəlxalq hüququn əsas prinsipləri təhlükəsizliyin davamlı təmin olunması üçün fundamental əhəmiyyət daşıyır. Beynəlxalq münasibətlərdə qayda və hüquqi prinsiplərin qorunması dövlətlər arasında etimadın möhkəmlənməsinə və qarşıdurmaların qarşısının alınmasına xidmət edir. Türk dünyasının təhlükəsizlik gündəliyində ortaq mövqelərin formalaşdırılması məhz bu baxımdan diqqət çəkir. Burada söhbət hər hansı ölkəyə qarşı yönəlmiş yanaşmadan deyil, üzv dövlətlərin öz təhlükəsizliyini, sabitliyini və inkişafını qorumaq üçün əməkdaşlıq imkanlarının genişləndirilməsindən gedir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında da təşkilatın beynəlxalq proseslərə təsir imkanlarının artırılması ilə yanaşı, beynəlxalq hüququn üstünlüyünün qorunması məsələsi önə çəkilib. TDT-nin mühüm üstünlüklərindən biri isə üzv dövlətləri yalnız siyasi və iqtisadi maraqların deyil, ortaq tarixin, dilin, mədəniyyətin və mənəvi dəyərlərin birləşdirməsidir. Bu xüsusiyyət təşkilat daxilində qarşılıqlı münasibətlərin daha möhkəm sosial əsaslara söykənməsinə imkan verir. Dövlətlər arasında əməkdaşlığın möhkəmlənməsində xalqlar arasındakı münasibətlərin də mühüm rol oynadığı Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi vurğulanıb. Türk dünyasının ortaq mənəvi dəyərləri təhlükəsizlik məsələləri ilə də müəyyən mənada əlaqəlidir. Dövlətlərin yalnız siyasi və iqtisadi maraqlar ətrafında deyil, ortaq tarixi yaddaş və mədəni bağlılıq əsasında yaxınlaşması uzunmüddətli əməkdaşlıq üçün əlavə imkanlar yaradır. Bu münasibətlərin gələcək nəsillərə düzgün çatdırılması isə dövlətlərin qarşısında duran mühüm vəzifələrdən biridir. Prezident İlham Əliyevin bir neçə gün əvvəl Türk Dövlətləri Təşkilatının dini liderləri ilə görüşü də bu baxımdan diqqət çəkir. Türk dünyasının müxtəlif sahələr üzrə nümayəndələrinin Bakıda ardıcıl şəkildə bir araya gəlməsi təşkilat daxilində əlaqələrin çoxşaxəli xarakter aldığını göstərir. Siyasi, təhlükəsizlik, dini və humanitar istiqamətlərdə keçirilən görüşlər ümumi əməkdaşlıq mühitini daha da genişləndirir. Bu prosesdə Azərbaycanın mövqeyi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan son illərdə Türk Dövlətləri Təşkilatının inkişafı və beynəlxalq nüfuzunun artırılması istiqamətində fəal mövqe nümayiş etdirir. Ölkəmizin Türkiyə, Özbəkistan, Qazaxıstan və Qırğızıstanla münasibətlərinin yüksək səviyyədə olması TDT çərçivəsində çoxtərəfli əməkdaşlığın inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın ayrı-ayrı türk dövlətləri ilə müttəfiqlik və dostluq münasibətlərinə toxunması da bu reallığın ifadəsidir. İkitərəfli münasibətlərin yüksək səviyyəsi təşkilat daxilində çoxtərəfli əməkdaşlığın daha da dərinləşməsinə imkan verir. Bu baxımdan TDT-nin gələcək inkişafı həm təşkilat daxilində, həm də üzv dövlətlər arasında mövcud münasibətlərin potensialından səmərəli istifadə edilməsindən asılıdır. Bu gün dünyada baş verən proseslər Türk dövlətlərinin qarşısında yeni vəzifələr müəyyənləşdirir. Geosiyasi dəyişikliklər, regional münaqişələr, iqtisadi və enerji riskləri, nəqliyyat marşrutlarının təhlükəsizliyi və informasiya məkanında yaranan çağırışlar dövlətlər arasında daha sıx əlaqəni zəruri edir. Bu reallıqda TDT-nin təhlükəsizlik gündəliyinin genişlənməsi təbii proses kimi meydana çıxır. Bakıda keçirilən görüşün əsas mesajlarından biri də məhz budur: Türk dövlətləri öz aralarında mövcud olan tarixi və mədəni yaxınlığı müasir əməkdaşlıq mexanizmləri ilə möhkəmləndirməlidirlər. Təhlükəsizlik sahəsində məlumat və təcrübə mübadiləsi, qarşılıqlı əlaqələrin gücləndirilməsi və ümumi risklərin müəyyənləşdirilməsi bu istiqamətdə mühüm addımlardır. Prezident İlham Əliyevin çıxışında səslənən fikirlər Türk Dövlətləri Təşkilatının qarşısında geniş perspektivlərin olduğunu göstərir. Təşkilatın iqtisadi, siyasi, təhlükəsizlik, enerji və nəqliyyat imkanları bir-biri ilə əlaqələndirildikcə onun beynəlxalq proseslərdəki rolu da daha geniş məzmun qazana bilər. Türk dünyasının gələcəyi yalnız ortaq keçmişlə deyil, bu gün qurulan əməkdaşlıq mexanizmləri ilə müəyyənləşir. Tarixin yaratdığı mənəvi bağların siyasi iradə, iqtisadi imkan və institusional əməkdaşlıqla tamamlanması TDT-nin qarşısında yeni üfüqlər açır. Bakıda keçirilən görüş bu baxımdan yalnız təhlükəsizlik məsələlərinin müzakirə olunduğu toplantı deyil, Türk dövlətləri arasında qarşılıqlı məsuliyyət anlayışının möhkəmləndirilməsi baxımından da diqqətəlayiq hadisədir. Prezident İlham Əliyevin çıxışı göstərir ki, təhlükəsizlik, inkişaf və beynəlxalq mövqelərin gücləndirilməsi məsələləri artıq Türk Dövlətləri Təşkilatının ümumi gündəliyində bir-biri ilə sıx bağlı istiqamətlər kimi nəzərdən keçirilir. Türk dövlətlərinin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri mövcud potensialı real əməkdaşlıq imkanlarına çevirməkdir. Bunun üçün siyasi dialoqun davamlılığı, təhlükəsizlik strukturları arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi layihələrin genişləndirilməsi və beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinə sadiqlik mühüm əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin görüşdə səsləndirdiyi fikirlər də məhz belə bir yanaşmanı ortaya qoyur. Türk dünyasının gücü onun tarixi kökləri ilə yanaşı, bu gün formalaşdırdığı əməkdaşlıq imkanlarındadır. Bu imkanların ardıcıl və məqsədyönlü şəkildə inkişaf etdirilməsi isə TDT-nin gələcək fəaliyyətinin əsas istiqamətlərindən biri olaraq qalır. Türk dövlətləri arasında təhlükəsizlik sahəsində əlaqələrin genişlənməsi qarşılıqlı etimadın daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bu əməkdaşlıq ortaq maraqların daha çevik şəkildə əlaqələndirilməsi üçün yeni imkanlar yaradır. TDT daxilində təhlükəsizlik məsələlərinin sistemli şəkildə müzakirəsi təşkilatın institusional imkanlarının inkişafına da təsir göstərir. Azərbaycanın bu prosesdə fəal mövqeyi ölkəmizin Türk dünyasında əməkdaşlıq təşəbbüslərinin təşviqindəki rolunu ön plana çıxarır. Təhlükəsizliklə iqtisadi inkişafın paralel şəkildə nəzərdən keçirilməsi uzunmüddətli sabitlik üçün mühüm amildir. Dövlətlər arasında təcrübə və informasiya mübadiləsinin genişlənməsi mümkün çağırışlara daha hazırlıqlı yanaşmağa şərait yaradır. Bütün bunlar Türk dünyasında əməkdaşlığın yeni mərhələyə keçdiyini və ortaq maraqlar ətrafında əlaqələrin daha da dərinləşdiyini göstərir.
Pirşağı qəsəbəsi,112 nömrəli tam orta məktəbin müəllimi Rihaz Əsədov.