2026-cı il oktyabrın 27-də Bakıda keçirilən “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusunda VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumu Azərbaycanın beynəlxalq dialoq, qarşılıqlı anlaşma və mədəniyyətlərarası əməkdaşlıq sahəsində artan rolunu bir daha nümayiş etdirdi. Forumun açılış mərasimində çıxış edən Prezident İlham Əliyev müxtəlif ölkələrdən gələn qonaqları salamlayaraq tədbirin əhəmiyyətinə toxundu, mədəniyyətlərarası münasibətlərin möhkəmləndirilməsinin və qlobal gündəlikdə dayanan məsələlərin birgə müzakirəsinin vacibliyini diqqətə çatdırdı. Dünyanın 100-dən çox ölkəsindən 2000-dən artıq iştirakçının, o cümlədən 500-dən çox xarici qonağın qatıldığı Forum Azərbaycanın beynəlxalq əməkdaşlıq üçün yaratdığı geniş imkanların göstəricisinə çevrildi. Dövlət başçısı qeyd etdi ki, on beş il ərzində inkişaf edərək nüfuzlu və əhatəli platformaya çevrilən bu Forum yalnız mədəniyyətlərarası əlaqələrin deyil, eyni zamanda, dünya ictimaiyyətini düşündürən aktual məsələlərin müzakirəsi üçün mühüm şərait yaradır. Belə bir platformanın Bakıda keçirilməsi Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemində dialoqa, qarşılıqlı hörmətə və konstruktiv əməkdaşlığa verdiyi önəmi əks etdirir. Forumun əsas ideyası müxtəlif mədəniyyətlərə, dinlərə və dünyagörüşlərinə mənsub insanların ortaq məqsədlər ətrafında birləşməsinin mümkünlüyünü göstərmək, fikir ayrılıqlarının qarşıdurmaya deyil, anlaşmaya aparan vasitəyə çevrilməsinə nail olmaqdır. Qloballaşan dünyada siyasi, iqtisadi və sosial proseslərin bir-birinə təsirinin artdığı bir vaxtda belə təşəbbüslər beynəlxalq münasibətlərdə etimadın möhkəmləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müxtəlif cəmiyyətlərin təcrübəsini, dəyərlərini və baxışlarını bir araya gətirən dialoq platformaları yalnız fikir mübadiləsi aparmaq üçün deyil, həm də gələcək əməkdaşlığın istiqamətlərini müəyyənləşdirmək üçün vacibdir. Prezident İlham Əliyevin çıxışında Azərbaycanın tarixən fərqli mədəniyyətlər arasında əlaqə yaradan məkan kimi mövqeyi xüsusi yer tutdu. Avropa ilə Asiyanın qovşağında yerləşən Azərbaycan əsrlər boyu müxtəlif mədəniyyətlərin qarşılaşdığı, fərqli dini və etnik ənənələrin yanaşı yaşadığı coğrafiya olub. Bu tarixi xüsusiyyət ölkənin ictimai həyatında qarşılıqlı hörmət və tolerantlıq dəyərlərinin formalaşmasına təsir göstərib. Dövlət başçısı vurğuladı ki, multikulturalizm, dini və etnik dözümlülük Azərbaycan xalqının əsrlər boyu qoruyub saxladığı dəyərlərdəndir. Cəmiyyətin sabit inkişafının mühüm şərtlərindən biri də müxtəlif etnik qrupların və dini konfessiyaların nümayəndələri arasında mövcud olan həmrəylik, qarşılıqlı anlaşma və hörmətdir. Azərbaycanda bütün vətəndaşların Konstitusiya ilə bərabər hüquqlara malik olması, fərqli mənsubiyyətlərə baxmayaraq, vahid cəmiyyət daxilində birləşməsi milli birliyin əsasını təşkil edir. Azərbaycançılıq ideyası bu birliyin mühüm mənəvi dayaqlarından biri kimi ölkədə yaşayan müxtəlif xalqları ümumi məqsədlər ətrafında bir araya gətirir. Bu yanaşma mədəni müxtəlifliyi cəmiyyət üçün ayrılıq amili deyil, ümumi inkişafı zənginləşdirən dəyər kimi qəbul etməyə imkan verir. Mədəniyyətlərarası dialoqun mahiyyəti də məhz fərqlilikləri aradan qaldırmaqda deyil, onları qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlıq üçün imkan kimi dəyərləndirməkdədir. Fərqli dillərin, adət-ənənələrin və inancların bir arada yaşaması yalnız hüquqi təminatlarla məhdudlaşmır; bu, eyni zamanda, cəmiyyətin mənəvi yetkinliyini, başqalarının hüquq və dəyərlərinə hörmət etmək bacarığını nümayiş etdirir. Azərbaycanın çoxəsrlik təcrübəsi göstərir ki, milli kimliyin qorunması ilə mədəni müxtəlifliyə açıq olmaq bir-birinə zidd anlayışlar deyil. Əksinə, bu dəyərlər qarşılıqlı şəkildə möhkəmlənərək cəmiyyətin dayanıqlılığına və sabitliyinə xidmət edir. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın müstəqillik tarixindən danışarkən xalqın öz müqəddəratını müəyyən etmək, milli dəyərlərini qorumaq və dövlətçilik ənənələrini inkişaf etdirmək əzmini də diqqətə çatdırdı. Dövlət müstəqilliyinin bərpasının 35-ci ildönümünün qeyd olunduğu bir dövrdə ölkənin keçdiyi yol, əldə etdiyi nəticələr və beynəlxalq mövqeyinin güclənməsi xüsusi məna daşıyır. Azərbaycan müxtəlif tarixi mərhələlərdən keçsə də, dilini, mədəniyyətini, adət-ənənələrini və milli ruhunu qoruyub saxlamağı bacarıb. Müstəqillik illərində ölkənin qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri dövlət suverenliyinin möhkəmləndirilməsi, ərazi bütövlüyünün bərpası və xalqın təhlükəsizliyinin təmin edilməsi olub. Dövlət başçısının çıxışında Azərbaycanın keçdiyi bu mürəkkəb yolun xatırladılması ölkənin bugünkü mövqeyinin hansı tarixi şəraitdə formalaşdığını anlamaq baxımından əhəmiyyətlidir. Bu kontekstdə milli birlik və həmrəylik yalnız daxili ictimai münasibətlərin deyil, həm də dövlətin qarşıya qoyduğu strateji məqsədlərə çatmasının mühüm amili kimi təqdim olundu. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpasına toxunaraq, ölkənin uzun illər davam edən işğala son qoymaq istiqamətində apardığı mübarizənin nəticələrini beynəlxalq hüquq müstəvisində dəyərləndirdi. Dövlət başçısının fikirlərində ədalətin bərpası, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət və dövlətlərin suverenliyinin qorunması məsələləri mühüm yer tutdu. Otuz ilə yaxın davam edən işğalın yaratdığı çətinliklər, münaqişənin həlli ilə bağlı uzunmüddətli danışıqlar və nəticədə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bərpa etməsi ölkənin müasir tarixinin əsas mərhələlərindəndir. 2020-ci ildə Vətən müharibəsi və 2023-cü ildə həyata keçirilən antiterror tədbirləri ilə Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpa olunması regionda yeni reallıqlar formalaşdırdı. Dövlət başçısı BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1993-cü ildə qəbul etdiyi və Azərbaycan ərazilərindən Ermənistan silahlı qüvvələrinin çıxarılmasını tələb edən qətnamələrin uzun müddət icra olunmadığını xatırlatdı. Bu məqam beynəlxalq münasibətlərdə qərarların qəbul edilməsi ilə onların həyata keçirilməsi arasında mövcud ola bilən fərqləri, eləcə də beynəlxalq hüququn universal prinsiplərinin ardıcıl tətbiqinin vacibliyini gündəmə gətirdi. Prezident İlham Əliyev beynəlxalq siyasətdə ikili standartların aradan qaldırılmasının əhəmiyyətini vurğulayaraq, dövlətlərə münasibətdə eyni hüquqi və siyasi meyarların tətbiq edilməsinin zəruriliyinə diqqət çəkdi. Beynəlxalq hüququn aliliyi yalnız sənədlərdə təsbit olunan müddəalarla məhdudlaşmamalı, konkret vəziyyətlərdə də ardıcıl şəkildə təmin edilməlidir. Bu yanaşma beynəlxalq ictimaiyyətin etimadının qorunması və münaqişələrin ədalətli həlli baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki hüquqi prinsiplərin seçici şəkildə tətbiqi dövlətlər arasında inamsızlığı dərinləşdirə, mövcud ziddiyyətlərin aradan qaldırılmasını çətinləşdirə bilər. Dövlət başçısının çıxışında Azərbaycanın müstəqil siyasət yürütmək prinsipinə də geniş yer verildi. Prezident İlham Əliyev ölkənin son 35 ildə əldə etdiyi nailiyyətlərin Azərbaycan xalqının əməyi, iradəsi və qətiyyəti hesabına qazanıldığını bildirdi. Müstəqil qərarların qəbul edilməsi, milli maraqların qorunması və beynəlxalq əməkdaşlığın qarşılıqlı hörmət əsasında qurulması Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətləri kimi diqqətə çatdırıldı. Azərbaycanın xarici siyasətində müxtəlif dövlətlərlə münasibətlərin inkişaf etdirilməsi, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və beynəlxalq layihələrdə iştirakının artırılması ölkənin regional və qlobal mövqeyinin möhkəmlənməsinə şərait yaradır. Çin və Amerika Birləşmiş Ştatları ilə strateji tərəfdaşlıq sənədlərinin imzalanması, Avropa İttifaqına üzv olan bir sıra dövlətlərlə strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin qurulması Azərbaycanın beynəlxalq əlaqələrinin çoxşaxəli xarakterini göstərir. Bu münasibətlər ölkənin yalnız regional proseslərdə deyil, daha geniş beynəlxalq gündəlikdə də iştirak imkanlarını artırır. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın iqtisadi inkişafına, xarici siyasətinə, enerji və nəqliyyat bazarlarında artan roluna toxunaraq ölkənin regionda sabitlik amili kimi mövqeyinin gücləndiyini diqqətə çatdırdı. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, nəqliyyat-kommunikasiya imkanları və enerji resursları beynəlxalq əməkdaşlığın inkişafı üçün mühüm potensial yaradır. Şərq ilə Qərb, Şimal ilə Cənub arasında əlaqələrin genişlənməsində ölkənin oynadığı rol iqtisadi tərəfdaşlıqla yanaşı, xalqlar arasında təmasların artmasına da xidmət edir. Nəqliyyat dəhlizləri və iqtisadi layihələr müxtəlif ölkələrin maraqlarını uzlaşdırmaq, qarşılıqlı asılılığı sülh və inkişaf naminə istifadə etmək baxımından əhəmiyyətlidir. Bu baxımdan Azərbaycanın beynəlxalq təşəbbüsləri yalnız iqtisadi məqsədlərlə məhdudlaşmır, həm də regional əməkdaşlığın və etimadın möhkəmləndirilməsinə yönəlir. Forumun mövzusu ilə birbaşa əlaqəli məsələlərdən biri də sülhün qorunması və münaqişələrin həlli idi. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın uzunmüddətli münaqişə təcrübəsindən bəhs edərək, müharibənin başlanmasının asan, başa çatdırılmasının isə çətin olduğunu vurğuladı. Bu fikir münaqişələrin nəticələrinin yalnız qarşıdurmada iştirak edən tərəflərlə məhdudlaşmadığını, bütövlükdə regionun təhlükəsizliyinə, iqtisadi inkişafına və humanitar vəziyyətinə təsir göstərdiyini xatırladır. Müharibələrin doğurduğu dağıntılar, insanların həyatına vurulan zərbələr və nəsillər boyu davam edə bilən sosial nəticələr sülhün qorunmasını beynəlxalq siyasətin əsas prioritetlərindən birinə çevirir. Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü bərpa etdikdən sonra sülh gündəliyini önə çəkməsi regionda yeni münasibətlər sisteminin formalaşması baxımından mühüm mərhələdir. Dövlət başçısının mövqeyinə görə, Azərbaycanın təcrübəsi uzunmüddətli münaqişələrdən çıxış yolu axtaran tərəflər üçün müəyyən nəticələr çıxarmağa imkan verə bilər. Bununla yanaşı, hər bir münaqişənin özünəməxsus xüsusiyyətləri olduğundan, sülhə nail olmaq üçün beynəlxalq hüquqa, qarşılıqlı öhdəliklərə və tərəflərin məsuliyyətinə əsaslanan yanaşma vacibdir. Davamlı sülh yalnız silahlı qarşıdurmanın dayanması demək deyil; o, etimadın qurulmasını, təhlükəsizlik təminatlarının möhkəmləndirilməsini və gələcək əməkdaşlıq üçün əlverişli şəraitin yaradılmasını da tələb edir. Məhz buna görə mədəniyyətlərarası dialoqla sülh prosesi arasında sıx əlaqə mövcuddur. İnsanlar və cəmiyyətlər arasında anlaşma genişləndikcə stereotiplərin, qarşılıqlı inamsızlığın və düşmənçilik meyillərinin aradan qaldırılması üçün imkanlar artır. Forum çərçivəsində müxtəlif ölkələrin nümayəndələrinin bir araya gəlməsi bu baxımdan beynəlxalq dialoqun praktiki əhəmiyyətini nümayiş etdirir. Azərbaycan üçün mədəniyyətlərarası əməkdaşlığın inkişafı həm tarixi ənənələrin davam etdirilməsi, həm də beynəlxalq münasibətlərdə etimadın möhkəmləndirilməsi deməkdir. Ölkənin təşəbbüsü ilə həyata keçirilən Bakı Prosesi müxtəlif mədəniyyətlərin və sivilizasiyaların nümayəndələrini ortaq müzakirələr ətrafında birləşdirən mühüm beynəlxalq platforma kimi formalaşıb. Bu prosesin əsas məramı fərqli baxışlara malik tərəflər arasında ünsiyyəti genişləndirmək, qarşılıqlı hörməti təşviq etmək və qlobal problemlərin həllində birgə fəaliyyətə şərait yaratmaqdır. VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumunun geniş beynəlxalq iştirakı bu təşəbbüsün əhatə dairəsinin və əhəmiyyətinin artdığını göstərir. Forumun gündəliyində mədəniyyətlərarası və dinlərarası münasibətlərlə yanaşı, dünya ictimaiyyətini narahat edən digər məsələlərin müzakirəsi də xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Müasir dövrdə texnoloji inkişaf, süni intellektin geniş tətbiqi, rəqəmsal mühitdə məlumatların yayılması və sosial platformaların cəmiyyətə təsiri yeni imkanlarla yanaşı, ciddi çağırışlar da yaradır. Dezinformasiya, nifrət nitqi, ayrı-seçkilik və cəmiyyətlər arasında qütbləşmə kimi problemlər qarşılıqlı anlaşmaya mənfi təsir göstərə bilər. Buna görə də dialoq yalnız siyasi və diplomatik səviyyədə deyil, təhsil, elm, mədəniyyət və informasiya mühitində də inkişaf etdirilməlidir. Gənclərin beynəlxalq əməkdaşlıq proseslərinə cəlb olunması, onların müxtəlif mədəniyyətləri tanıması və fərqli düşüncələrə hörmətlə yanaşması gələcək nəsillərin daha açıq və məsuliyyətli dünyagörüşünün formalaşmasına kömək edir. Təhsil müəssisələri, elmi qurumlar və mədəniyyət təşkilatları bu prosesdə mühüm rol oynayır. Qarşılıqlı anlaşmanın erkən yaşlardan formalaşdırılması cəmiyyətdə dözümlülüyün və həmrəyliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bu mənada Forumun əhəmiyyəti yalnız üç gün ərzində aparılan müzakirələrlə ölçülmür. Əsas məsələ irəli sürülən ideyaların konkret təşəbbüslərə, birgə layihələrə və uzunmüddətli əməkdaşlığa çevrilməsidir. Prezident İlham Əliyevin VII Ümumdünya Mədəniyyətlərarası Dialoq Forumundakı çıxışı Azərbaycanın beynəlxalq mövqeyini, milli maraqlarını və qlobal əməkdaşlığa münasibətini ifadə etməklə yanaşı, sülhün, qarşılıqlı hörmətin və beynəlxalq hüququn əhəmiyyətini bir daha gündəmə gətirdi. Bakının müxtəlif ölkələrdən olan nümayəndələr üçün ortaq müzakirə məkanına çevrilməsi Azərbaycanın dialoq təşəbbüslərinə verdiyi önəmin göstəricisidir. Dünyanın qarşılaşdığı mürəkkəb problemlərin həlli ayrı-ayrı dövlətlərin səyləri ilə məhdudlaşa bilməz. Bunun üçün ortaq məsuliyyət, qarşılıqlı etimad və davamlı əməkdaşlıq tələb olunur. Mədəniyyətlərarası dialoq isə bu məqsədlərə aparan mühüm vasitələrdən biridir. Forumun “Ortaq gələcək naminə dialoq” mövzusu da məhz bu həqiqəti ifadə edir: gələcəyin təhlükəsiz, sabit və firavan olması üçün fərqlilikləri qarşıdurma səbəbinə deyil, qarşılıqlı zənginləşmə mənbəyinə çevirmək lazımdır. Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi bu beynəlxalq platforma müxtəlif cəmiyyətlər arasında körpülərin qurulmasına, ortaq dəyərlərin müəyyənləşdirilməsinə və dialoqun real nəticələrə çevrilməsinə töhfə vermək məqsədi daşıyır.
Pirşağı qəsəbəsi, 112 nömrəli tam orta məktəbin müəllimi Cəmalə Şahbazova.