Azərbaycanın müasir tarixində elə günlər var ki, onların mənası yalnız bir təqvim tarixindən ibarət deyil. Bu günlər xalqın yaddaşında illərlə yaşanan həsrətin sona çatdığı, tarixi ədalətin bərpa olunduğu və gələcəyə inamın daha da möhkəmləndiyi mühüm mərhələləri ifadə edir. 4 oktyabr da belə əlamətdar tarixlərdəndir. Bu tarix Cəbrayıl şəhərinin işğaldan azad edilməsini, Azərbaycanın Zəfər yolunda mühüm mərhələnin başlanmasını və doğma torpaqlara qayıdışın gerçəyə çevrilməsini simvolizə edir. 2023-cü ildə Prezident İlham Əliyevin Sərəncamı ilə 4 oktyabrın Cəbrayıl şəhəri günü kimi təsis edilməsi bu tarixi hadisənin dövlətçilik və milli yaddaş baxımından əhəmiyyətini bir daha təsdiqlədi. Cəbrayıl Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən, zəngin tarixi və mədəni irsə malik bölgələrindən biridir. Arazın sahilində yerləşən bu torpaq əsrlər boyu Azərbaycan xalqının həyatında mühüm yer tutub. Cəbrayıl yalnız coğrafi məkan deyil, həm də nəsillərin xatirələrini, ailə ocaqlarını, adət-ənənələri, tarixi izləri və milli kimliyi özündə yaşadan doğma yurddur. Xudafərin körpüləri kimi nadir tarixi-memarlıq nümunələrinin yerləşdiyi bu ərazi Azərbaycanın qədim sivilizasiya və mədəniyyət tarixinin mühüm səhifələrindən birini təşkil edir. Lakin Cəbrayılın tarixində uzun və ağır bir işğal dövrü də olub. 1993-cü il avqustun 23-də Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edilən rayonun əhalisi doğma yurdlarından didərgin salındı. İşğal illərində şəhərin və kəndlərin dağıdılması, tarixi-mədəni irsin zədələnməsi Cəbrayılın simasını ağır şəkildə dəyişdirdi. Buna baxmayaraq, doğma yurda bağlılıq heç vaxt itmədi. Cəbrayıllılar illər boyu öz torpaqlarına qayıdacaqları günün həsrəti ilə yaşadılar. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın tarixində yeni bir mərhələ açdı. Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi uğurlu hərbi əməliyyatlar nəticəsində işğal altında olan ərazilərin azad edilməsinə başlanıldı. Döyüşlərin ilk günlərindən Cəbrayıl istiqaməti mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Rayonun bir sıra kəndlərinin azad edilməsindən sonra Azərbaycan Ordusu şəhər istiqamətində irəlilədi və 4 oktyabr 2020-ci ildə Cəbrayıl şəhəri işğaldan azad edildi. Cəbrayıl Vətən müharibəsi zamanı azad edilən ilk şəhər kimi Azərbaycanın Zəfər salnaməsində xüsusi yer tutdu. Cəbrayılın azad edilməsi hərbi baxımdan olduğu qədər mənəvi və siyasi baxımdan da mühüm hadisə idi. Çünki illərlə işğal altında qalan bir şəhərin yenidən Azərbaycan nəzarətinə qaytarılması xalqın öz gücünə inamını daha da artırdı. Bu qələbə qarşıda duran böyük Zəfərin mühüm başlanğıclarından birinə çevrildi. Azərbaycan əsgərinin Cəbrayıl torpağında ucaltdığı üçrəngli bayraq uzun illərdən sonra doğma yurda qayıdışın rəmzinə çevrildi. Cəbrayılın azad olunması ilə yalnız bir şəhər deyil, onunla bağlı tarixi yaddaş da yenidən dirçəldi. Bu torpağın hər daşı, hər kəndi, hər yolu keçmişdən gələcəyə uzanan bir yaddaş xəttini özündə daşıyır. Şəhərin azadlığı Cəbrayıllılar üçün doğma evlərin, ata-baba ocaqlarının və uşaqlıq xatirələrinin yenidən canlanması demək idi. Bu baxımdan 4 oktyabr yalnız hərbi qələbənin ildönümü deyil, həm də illərlə ayrılığın ardından qovuşma duyğusunun ifadəsidir.Cəbrayılın azadlığı ilə bağlı Prezident İlham Əliyevin mövqeyində daha bir mühüm məqam xüsusi yer tutur. Dövlət başçısı bu qələbəni Azərbaycan Ordusunun peşəkarlığı və qəhrəmanlığı, xalqın birliyi və milli ruhu ilə əlaqələndirir. Cəbrayıl əməliyyatının uğuru sonrakı hərbi proses üçün də mühüm mənəvi-siyasi əhəmiyyət daşıdı. Beləliklə, 4 oktyabr 2020-ci il yalnız bir şəhərin azad edildiyi tarix kimi deyil, Azərbaycanın Zəfərə aparan yolunda mühüm dönüş nöqtələrindən biri kimi tarixə yazıldı. Bu gün isə Prezident İlham Əliyevin Cəbrayıl haqqında səsləndirdiyi fikirlər şəhərin yeni simasında öz ifadəsini tapır. Bir vaxtlar ağır dağıntılarla üz-üzə qalan Cəbrayıl indi müasir yaşayış məkanlarının, yeni infrastrukturun və qayıdan sakinlərin şəhərinə çevrilir. Dövlət başçısının Cəbrayılın bərpası ilə bağlı vurğuladığı əsas məna bundan ibarətdir ki, bu torpaqlarda həyat yalnız bərpa edilmir, həm də daha müasir və yüksək standartlar əsasında yenidən qurulur. Cəbrayılın adı Vətən müharibəsi ilə yanaşı, Azərbaycanın qəhrəmanlıq tarixində də xüsusi məna qazanıb. Bu torpağın azadlığı uğrunda Azərbaycan əsgər və zabitləri böyük fədakarlıq göstəriblər. Qələbənin arxasında minlərlə insanın cəsarəti, iradəsi və Vətən sevgisi dayanır. Şəhidlərin müqəddəs xatirəsi isə bu Zəfərin ən ağır və ən qiymətli səhifəsidir. Cəbrayılın azadlığı bizə bir daha göstərdi ki, Vətən anlayışı yalnız torpaqla məhdudlaşmır; Vətən insanın uğrunda yaşadığı, qoruduğu və lazım gəldikdə canından keçdiyi müqəddəs dəyərdir. Cəbrayılın azad edilməsindən sonra qarşıda daha böyük bir vəzifə dayanırdı: dağıdılmış şəhərin yenidən qurulması və insanların öz doğma yurdlarına qayıtması. Bu gün Cəbrayılın siması tədricən dəyişir. Uzun illər ərzində xarabalığa çevrilmiş ərazilərdə yeni yaşayış məhəllələri, sosial obyektlər, yollar və digər infrastruktur qurulur. Burada aparılan bərpa və yenidənqurma işləri yalnız tikinti prosesi deyil, həm də həyatın yenidən canlandırılmasıdır. Böyük Qayıdış ideyası Cəbrayıl üçün xüsusi məna daşıyır. Çünki şəhərin dirçəldilməsi ilə yanaşı, insanların öz doğma torpaqlarına qayıdaraq burada yeni həyat qurması əsas məqsədlərdən biridir. Qayıdış bir evə dönməkdən daha böyük anlayışdır. Bu, yaddaşa, köklərə, ata-baba torpağına və milli mənsubiyyətə qayıdışdır. Cəbrayılın yenidən qurulması da məhz bu düşüncənin real ifadəsinə çevrilir. Şəhərin gələcəyi qurularkən onun keçmişinin qorunması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Tarixi abidələr, mədəni irs nümunələri, qədim yaşayış izləri və xalqın yaddaşında yaşayan dəyərlər yeni Cəbrayılın ayrılmaz hissəsi olmalıdır. Xudafərin körpüləri isə bu tarixi yaddaşın ən parlaq simvollarındandır. Əsrlər boyu Arazın sahillərini birləşdirən bu körpülər bu gün də Cəbrayılın tarixi əhəmiyyətini dünyaya göstərən mühüm abidələr sırasında dayanır. Cəbrayılın dirçəlişi həm də Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirdiyi genişmiqyaslı quruculuq prosesinin mühüm nümunələrindən biridir. Yeni yolların çəkilməsi, yaşayış məkanlarının salınması, sosial obyektlərin yaradılması və şəhər mühitinin formalaşdırılması Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun gələcəyinə hesablanan böyük quruculuq prosesinin tərkib hissəsidir. Bu gün Cəbrayılın adı artıq yalnız keçmişin ağrıları ilə deyil, gələcəyin ümidləri ilə də səslənir. Bir zamanlar insanlardan ayrı düşmüş küçələrdə yenidən həyat canlanır. Doğma yurda qayıdan insanların səsi, uşaqların gülüşü, məktəblərin fəaliyyəti, yeni yaşayış məkanlarının qurulması Cəbrayılın həyatının yenidən bərpa olunduğunu göstərir. Şəhərin gələcəyi artıq yalnız xatirələrdə deyil, real quruculuq prosesində formalaşır. 4 Oktyabrın Cəbrayıl şəhəri günü kimi qeyd olunması milli yaddaş baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu tarix gələcək nəsillərə həm Zəfərin necə qazanıldığını, həm də azadlığın hansı fədakarlıqlar hesabına əldə edildiyini xatırladır. Tarix yalnız keçmişi xatırlamaq üçün deyil, gələcəyi daha doğru qurmaq üçün də öyrənilir. Cəbrayılın nümunəsində bu fikir xüsusi aydınlıq qazanır: dağıntıdan sonra quruculuq, ayrılıqdan sonra qovuşma, həsrətdən sonra dönüş mümkündür. Cəbrayıl şəhəri günü həm də bütün cəbrayıllıların doğma torpağa bağlılığının ifadəsidir. Onilliklər ərzində qorunan yurd sevgisi bu gün şəhərin yenidən qurulan küçələrində yeni məna qazanır. Nəsillər dəyişsə də, Cəbrayıl sevgisi dəyişmir. Əksinə, bu sevgi doğma torpağın gələcəyinə yönələn böyük məsuliyyətə çevrilir. Bu əlamətdar tarix Azərbaycanın Zəfər yolunun mühüm səhifələrindən birini xatırladır. 4 oktyabr 2020-ci il Cəbrayılın azadlığı ilə tarixə düşdü. Bu gün isə Cəbrayılın yalnız azad edilmiş şəhər kimi deyil, yenidən qurulan, gələcəyə doğru addımlayan və öz sakinlərini bağrına basan bir yurd kimi xatırlanması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Cəbrayılın hekayəsi əslində bir şəhərin hekayəsindən daha böyükdür. Bu, Vətənə bağlılığın, yaddaşın, səbrin, mübarizənin və qayıdışın hekayəsidir. Bu gün Cəbrayılın üzərində dalğalanan üçrəngli bayraq keçmişin ağır sınaqlarından keçərək gələcəyə uzanan yolun rəmzidir. 4 oktyabr isə həmin yolun ən parlaq tarixlərindən biri olaraq Azərbaycan xalqının yaddaşında yaşayacaq. Cəbrayıl yenidən qurulur, yenidən canlanır və yenidən öz səsinə qovuşur. Bu şəhərin hər yeni binası, hər salınan yolu, hər qayıdan ailəsi Zəfərin davam edən salnaməsini yazır. Cəbrayılın gələcəyi artıq yalnız arzuların deyil, gerçəkləşən böyük qayıdışın üzərində qurulur. 4 oktyabrın əsas mənası da məhz budur: azadlıqla başlayan yolun quruculuqla davam etməsi və doğma torpağın yenidən həyatla dolması. 4 oktyabr Azərbaycan xalqının yaddaşında qələbə, qürur və ümid hisslərini bir araya gətirən tarixdir. Cəbrayılın azadlığı ilə başlayan yeni mərhələ bu gün quruculuq, inkişaf və Böyük Qayıdışla davam edir. Bu qədim şəhərin gələcəyi artıq yalnız keçmişin xatirələri üzərində deyil, müasir Azərbaycanın yaratdığı yeni imkanlar üzərində qurulur. Cəbrayılın dünəni tarixin, bu günü Zəfərin, sabahı isə quruculuğun ifadəsidir. Şəhərin yenidən canlanması Azərbaycan xalqının öz torpağına bağlılığının, dövlətimizin inkişaf və quruculuq iradəsinin parlaq nümunəsidir. 4 Oktyabr isə bütün bu mənaları özündə birləşdirən, Cəbrayılın azadlığını və yeni həyatının başlanğıcını xatırladan əlamətdar tarix kimi daim yaşayacaq. Cəbrayılın hər qarışı Azərbaycan xalqının yaddaşında xüsusi yer tutur. Bu torpağın azadlığı uğrunda canından keçən şəhidlərin xatirəsi daim ehtiramla yad edilir. Onların fədakarlığı sayəsində bu gün Cəbrayılın üzərində Azərbaycan bayrağı dalğalanır, doğma yurda qayıdış reallığa çevrilir. Şəhidlərin əziz xatirəsi Cəbrayılın gələcəyinin qurulması prosesində mənəvi dayaq olaraq yaşayır.

Pirşağı qəsəbəsi,112 nömrəli tam orta məktəbin müəllimi Aygül Bərxurdarova.