Təhsil yalnız bilik və bacarıqların mənimsədilməsi ilə məhdudlaşmır. Məktəb, eyni zamanda, şəxsiyyətin formalaşdığı, davranış mədəniyyətinin inkişaf etdiyi, nizam-intizam və məsuliyyət hissinin möhkəmləndiyi mühüm ictimai mühitdir. Bu mühitdə geyim qaydalarına əməl olunması da təhsil prosesinin ayrılmaz tərkib hissələrindən biri kimi çıxış edir. Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların və təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı tələblər məktəbdə vahid yanaşmanın formalaşdırılmasına, təhsil mühitinin ciddiliyinin qorunmasına və qarşılıqlı hörmət prinsiplərinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Məktəb geyimi ilk baxışda zahiri görünüşlə bağlı məsələ təsiri bağışlasa da, əslində, onun mahiyyəti daha genişdir. Geyim insanın olduğu mühitə münasibətini, müəyyən qaydalara hörmətini və üzərinə düşən məsuliyyəti dərk etməsini ifadə edən amillərdən biridir. Təhsil müəssisəsində müəyyən edilmiş geyim normalarına riayət olunması şagirdlərdə qaydalara əməl etmək vərdişinin formalaşmasına, kollektiv daxilində ümumi davranış mədəniyyətinin inkişafına və məktəbin vahid təhsil məkanına çevrilməsinə kömək edir. Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların geyimi ilə bağlı tələblərin əsas məqsədlərindən biri məktəblilər arasında sosial fərqlərin zahiri görünüş vasitəsilə ön plana çıxmasının qarşısını almaqdır. Müxtəlif ailələrdə böyüyən, fərqli sosial imkanlara malik olan uşaqların eyni təhsil mühitində bərabər imkanlarla iştirak etməsi məktəb həyatının mühüm prinsiplərindəndir. Vahid məktəb geyimi bu baxımdan şagirdlər arasında həmrəylik hissini gücləndirə, diqqətin xarici görünüşdən daha çox biliyə, bacarığa və şəxsi inkişafa yönəlməsinə şərait yarada bilər. Məktəbli forması həm də təhsil müəssisəsinə mənsubluğun rəmzidir. Şagird məktəb formasını geyinməklə yalnız dərsə gəlmir, eyni zamanda, müəyyən qaydaları olan bir kollektivin üzvü olduğunu nümayiş etdirir. Bu yanaşma uşaqlarda intizam, məsuliyyət, özünə və ətrafdakılara hörmət kimi keyfiyyətlərin inkişafına müsbət təsir göstərir. Bununla belə, geyim qaydalarının tətbiqi yalnız nəzarət və tələbkarlıq üzərində qurulmamalı, şagirdlərə həmin qaydaların mahiyyəti yaşlarına uyğun şəkildə izah edilməlidir. Təhsilalanların geyimi ilə bağlı tələblərə əməl olunmasında valideynlərin də üzərinə mühüm vəzifələr düşür. Ailə ilə məktəb arasında qarşılıqlı anlaşma və əməkdaşlıq olduqda müəyyən edilmiş normaların gündəlik həyatda tətbiqi daha səmərəli nəticə verir. Valideynin övladına məktəb geyiminin əhəmiyyətini izah etməsi, onun geyiminin səliqəsinə diqqət yetirməsi və məktəbin müəyyən etdiyi qaydalara münasibətdə məsuliyyətli mövqe nümayiş etdirməsi uşağın davranışına da təsirsiz qalmır. Bu prosesdə əsas məqsəd uşağa sadəcə bir qaydanı yerinə yetirməyi deyil, ictimai mühitdə qəbul edilmiş normalara hörmətlə yanaşmağı öyrətməkdir. Digər tərəfdən, dövlət ümumi təhsil müəssisələrində geyim mədəniyyətinin formalaşması yalnız şagirdlərdən tələb olunan qaydalarla məhdudlaşmır. Təhsilverənlərin xarici görünüşü və geyim seçimi də pedaqoji mühitin xüsusiyyətlərinə uyğun olmalıdır. Müəllim məktəbdə yalnız fənn biliklərini öyrədən şəxs deyil, həm də davranışı, ünsiyyəti, münasibəti və şəxsi nümunəsi ilə şagirdlərin dünyagörüşünə təsir göstərən pedaqoqdur. Bu baxımdan, müəllimin geyimində səliqəyə, təmkinə və peşəkar mühitə uyğunluğa diqqət yetirməsi pedaqoji etikanın mühüm elementlərindən biri hesab olunur. Müəllimin xarici görünüşü onun peşəkarlığını müəyyən edən yeganə meyar deyil. Əsl müəllim nüfuzu dərin bilik, ədalətli münasibət, yüksək ünsiyyət mədəniyyəti, pedaqoji məsuliyyət və şagirdlərə göstərilən diqqətlə formalaşır. Bununla yanaşı, işgüzar və səliqəli görünüş təhsil prosesinin xarakterinə uyğun davranış modelini tamamlayır. Şagirdlərin böyüklərin davranışını müşahidə edərək öyrəndiklərini nəzərə alsaq, təhsilverənlərin müəyyən edilmiş geyim normalarına riayət etməsi məktəbdə qarşılıqlı məsuliyyət və nümunəviliyin gücləndirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təhsil müəssisələrində geyim qaydalarının tətbiqində vahid yanaşmanın qorunması da vacibdir. Tələblərin aydın şəkildə izah edilməsi, onların bütün iştirakçılar üçün anlaşıqlı olması və eyni prinsiplər əsasında həyata keçirilməsi mümkün anlaşılmazlıqların qarşısını alır. Məktəb rəhbərliyi, müəllimlər, şagirdlər və valideynlər bu məsələyə ümumi məsuliyyət çərçivəsində yanaşmalıdırlar. Qaydaların icrası zamanı nəzakətli ünsiyyətə, izahata və maarifləndirməyə üstünlük verilməsi məktəbdə sağlam psixoloji mühitin qorunmasına kömək edir. Geyim tələblərinin yerinə yetirilməsi ilə bağlı yaranan hallara münasibətdə də pedaqoji yanaşma əsas götürülməlidir. Məktəb uşağın özünü təhlükəsiz, qəbul olunmuş və hörmət edilən bir mühitdə hiss etməsinə şərait yaratmalıdır. Buna görə də hər hansı uyğunsuzluqla qarşılaşdıqda məsələni yalnız intizam pozuntusu kimi qiymətləndirməkdənsə, onun səbəblərini anlamaq, şagird və valideynlə müvafiq izahat işi aparmaq daha məqsədəuyğundur. Xüsusilə ailələrin maddi imkanları, uşaqların fərdi ehtiyacları və digər obyektiv hallar nəzərə alınmalı, heç bir şagirdin geyiminə görə alçaldılmasına və ya ayrı-seçkiliyə məruz qalmasına yol verilməməlidir. Burada mühüm məqamlardan biri də geyimlə bağlı tələblərin hüquqi əsaslara uyğun tətbiq edilməsidir. Dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilalanların geyiminə dair müəyyən edilmiş qaydalar müvafiq normativ sənədlər və məktəbin təsdiq olunmuş daxili tələbləri çərçivəsində izah edilməli və həyata keçirilməlidir. Eyni zamanda, təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı məsələlər onların peşə fəaliyyətinin xüsusiyyətləri, əmək intizamı və qüvvədə olan müvafiq tələblər nəzərə alınmaqla tənzimlənməlidir. Tələblərin tətbiqi zamanı qanunvericiliyə əsaslanmaq, səlahiyyət həddini qorumaq və hər bir şəxsin ləyaqətinə hörmət etmək əsas prinsip olaraq qalmalıdır.

Alidə Aslanova – YAP Sabunçu rayon təşkilatının məsləhətçisi