
Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) 21 noyabr 1992-ci ildə təsis edilməsi Azərbaycan tarixinin mürəkkəb, ziddiyyətli və taleyüklü mərhələlərindən birinə təsadüf edir. XX əsrin sonlarında müstəqilliyini bərpa edən Azərbaycan Respublikası siyasi, iqtisadi, sosial və hərbi baxımdan ciddi sınaqlarla üz-üzə qalmışdı. Dövlət idarəçiliyində qeyri-sabitlik, hakimiyyət böhranı, Ermənistanın Azərbaycana qarşı hərbi təcavüzü, torpaqların işğalı, cəmiyyətin gələcəyə inamının zəifləməsi və siyasi qarşıdurmalar ölkənin inkişaf istiqamətini müəyyənləşdirən əsas problemlər idi. Belə bir şəraitdə yeni siyasi təşkilatın meydana çıxması yalnız partiya quruculuğu prosesi deyil, eyni zamanda dövlətçiliyin qorunması, milli birliyin möhkəmləndirilməsi və siyasi sabitliyin təmin olunması baxımından mühüm tarixi hadisəyə çevrildi.
Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması Azərbaycan cəmiyyətində mövcud olan siyasi ehtiyacların, dövlətçilik düşüncəsinin və sabit idarəçilik arzusunun ifadəsi idi. Partiyanın təsis edilməsi ölkənin gələcək inkişafı ilə bağlı yeni siyasi yanaşmanın formalaşmasına, cəmiyyətin müxtəlif təbəqələrinin ümumi məqsədlər ətrafında birləşməsinə və Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni mərhələnin başlanmasına zəmin yaratdı. Bu hadisə müstəqil Azərbaycanın siyasi tarixində özünəməxsus yer tutaraq sonrakı onilliklər ərzində ölkənin siyasi inkişafına təsir göstərən əsas amillərdən biri oldu.
1992-ci ilin siyasi mənzərəsinə nəzər saldıqda Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranmasının hansı tarixi şəraitdə baş verdiyini daha aydın anlamaq mümkündür. Azərbaycanın müstəqilliyinin ilk illərində dövlət idarəçiliyində yaşanan çətinliklər, iqtisadi tənəzzül, siyasi qüvvələr arasında qarşıdurmalar və cəbhədəki ağır vəziyyət ölkənin gələcəyi ilə bağlı ciddi narahatlıq doğururdu. Cəmiyyətin mühüm bir hissəsi siyasi məsuliyyət, təcrübəli idarəçilik, milli maraqlara əsaslanan strategiya və ölkəni böhrandan çıxara biləcək liderlik axtarışında idi. Məhz belə bir şəraitdə Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi təcrübəsi, dövlətçilik mövqeyi və xalq arasında qazandığı nüfuz yeni siyasi təşkilatın yaradılması ideyasının əsas istiqamətini müəyyənləşdirdi.
Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması təşəbbüsü ölkənin müxtəlif bölgələrindən olan ziyalıların, siyasi xadimlərin, elm və təhsil nümayəndələrinin, sadə vətəndaşların müraciətləri və siyasi iradəsi ilə bağlı idi. Onlar Azərbaycanın qarşılaşdığı böhranların aradan qaldırılmasında Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin, dövlətçilik təcrübəsinin və idarəçilik bacarığının mühüm rol oynaya biləcəyini düşünürdülər. Bu təşəbbüs siyasi təşkilatlanma ehtiyacından doğmaqla yanaşı, milli dövlətin qorunması, siyasi sabitliyin bərqərar olması və Azərbaycanın gələcək inkişafı naminə ortaq mövqenin formalaşdırılması məqsədi daşıyırdı.
21 noyabr 1992-ci ildə Yeni Azərbaycan Partiyasının təsis konfransının keçirilməsi həmin dövrün siyasi tarixində mühüm hadisə oldu. Partiyanın yaradılması ölkədə yeni siyasi təşkilatlanma mərhələsinin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər. Təsis konfransı yalnız təşkilati məsələlərin həlli ilə məhdudlaşmırdı; burada Azərbaycanın gələcək inkişafı, dövlətçilik prinsipləri, siyasi məsuliyyət, milli birlik və müstəqilliyin qorunması kimi fundamental məsələlər öz ifadəsini tapırdı. Yeni siyasi təşkilatın meydana çıxması ölkənin ağır vəziyyətindən çıxış yollarının axtarılması və siyasi müstəvidə yeni alternativin formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətli idi.
Yeni Azərbaycan Partiyasının ideya əsaslarının mərkəzində Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsi, müstəqilliyin qorunması, milli maraqların müdafiəsi, siyasi sabitlik və xalqın rifahının yüksəldilməsi dayanırdı. Bu prinsiplər partiyanın siyasi fəaliyyətinin əsas istiqamətlərini müəyyənləşdirən ideoloji çərçivə kimi formalaşdı. Təsis mərhələsində irəli sürülən ideyalar sonrakı dövrlərdə partiyanın siyasi proqramlarında, fəaliyyət istiqamətlərində və dövlət idarəçiliyi ilə bağlı yanaşmalarında əks olundu.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri dövlətçilik məsələlərinə strateji yanaşması, mürəkkəb siyasi şəraitdə qərar qəbul etmək bacarığı və milli maraqları əsas götürməsi idi. Onun siyasi təcrübəsi Azərbaycanın müstəqillik dövründə qarşılaşdığı problemlərin həlli üçün mühüm potensial hesab edilirdi. Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması bu siyasi təcrübənin təşkilatlanmış siyasi fəaliyyət formasında ifadə olunması və ölkənin gələcək inkişafı ilə bağlı müəyyən edilmiş məqsədlərin həyata keçirilməsi istiqamətində mühüm addım kimi çıxış etdi.
Partiyanın təsis edilməsi həm də Azərbaycanın siyasi həyatında məsuliyyət anlayışının ön plana çıxması ilə əlaqələndirilə bilər. Siyasi təşkilatın fəaliyyəti yalnız hakimiyyət uğrunda mübarizə ilə deyil, dövlətin taleyi, xalqın təhlükəsizliyi, milli birliyin qorunması və cəmiyyətin gələcək perspektivləri ilə bağlı məsuliyyətlə ölçülməlidir. Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması zamanı bu amillərin siyasi gündəliyin əsas məsələlərinə çevrilməsi onun meydana çıxdığı tarixi şəraitin mahiyyətini əks etdirirdi.
Təsis prosesinin əhəmiyyətini müəyyən edən digər mühüm məqam siyasi qərarın zamanında qəbul edilməsidir. Tarix göstərir ki, dövlətlərin inkişafında bəzən konkret hadisələr və qərarlar bütöv bir siyasi mərhələnin istiqamətini dəyişə bilir. 1992-ci il noyabrın 21-də Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması da Azərbaycan siyasi tarixində belə hadisələrdən biri kimi dəyərləndirilir. Bu qərar siyasi təşkilatlanmanın yeni formasını ortaya qoymaqla yanaşı, ölkənin gələcəyi ilə bağlı ideyaların, məqsədlərin və siyasi baxışların müəyyən bir platformada birləşməsinə şərait yaratdı.
Yeni Azərbaycan Partiyasının tarixi inkişafında Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi xətti xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Partiyanın ideoloji və siyasi istiqamətinin formalaşmasında onun dövlətçilik fəlsəfəsi, milli maraqlara əsaslanan siyasəti, Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin möhkəmləndirilməsi və cəmiyyətin siyasi sabitliyinin təmin edilməsi ilə bağlı yanaşmaları mühüm rol oynadı. Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi irsi yalnız müəyyən bir dövrün idarəçilik təcrübəsi deyil, həm də dövlətin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirən siyasi düşüncə sistemi kimi qiymətləndirilir.
Bu siyasi irsin davam etdirilməsi müasir Azərbaycanın inkişaf modelində də öz əksini tapır. Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən siyasət Yeni Azərbaycan Partiyasının fəaliyyətində davamlılıq, siyasi varislik və müasir çağırışlara uyğunlaşma anlayışlarını ön plana çıxarmışdır. Partiyanın siyasi proqramında ölkənin suverenliyinin möhkəmləndirilməsi, iqtisadi inkişaf, sosial rifah, beynəlxalq əlaqələrin genişləndirilməsi, milli təhlükəsizlik və müasir dövlət idarəçiliyi məsələləri mühüm yer tutur.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi xəttinin dəyişməz qalması ilə yanaşı, yeni dövrün tələblərinə uyğun siyasi və iqtisadi yanaşmaların tətbiq edilməsi Azərbaycanın inkişaf strategiyasının əsas xüsusiyyətlərindən biridir. Müasir dünyada geosiyasi münasibətlərin dəyişməsi, regional təhlükəsizlik məsələlərinin mürəkkəbləşməsi, iqtisadi rəqabətin güclənməsi və texnoloji yeniliklər dövlətlərin siyasi fəaliyyətində çevik qərarların qəbul edilməsini zəruri edir. Yeni Azərbaycan Partiyasının sonrakı mərhələlərdə qəbul etdiyi proqram və qərarlar da bu çağırışların nəzərə alınması baxımından siyasi inkişafın davamlılığını nümayiş etdirir.
Partiyanın VIII qurultayında səsləndirilən fikirlər onun tarixi missiyası ilə müasir siyasi reallıqlar arasında əlaqəni göstərən mühüm məqamlar kimi çıxış edir. Cənab Prezident İlham Əliyevin Yeni Azərbaycan Partiyasının VIII qurultayında vurğuladığı partiyanın dünənin, bu günün və gələcəyin partiyası olması ideyası təşkilatın tarixi kökləri, hazırkı siyasi fəaliyyəti və gələcək hədəfləri arasında əlaqənin ifadəsidir. Bu yanaşma partiyanın yalnız keçmiş siyasi hadisələrin nəticəsi kimi deyil, eyni zamanda müasir Azərbaycanın inkişafında iştirak edən və gələcək məqsədlərə istiqamətlənən siyasi təşkilat kimi təqdim olunmasını əks etdirir.
Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpa edilməsi ölkənin siyasi tarixində yeni mərhələnin başlanmasına səbəb olmuşdur. Bu tarixi reallıq dövlətin qarşısında yeni vəzifələr, yeni inkişaf imkanları və yeni məsuliyyətlər yaratmışdır. Cənab Prezident İlham Əliyevin VIII qurultaydakı çıxışında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa etdikdən sonra keçirilən qurultayın yeni ictimai-siyasi və geosiyasi vəziyyətlə əlaqələndirilməsi bu dəyişikliklərin siyasi gündəlikdəki əhəmiyyətini göstərir. Artıq ölkənin qarşısında yalnız təhlükəsizlik məsələlərinin həlli deyil, həm də işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, iqtisadi inkişafın genişləndirilməsi, sosial infrastrukturun qurulması, regionların inkişafı və Azərbaycanın beynəlxalq mövqelərinin daha da möhkəmləndirilməsi kimi mühüm vəzifələr dayanır.
Bu baxımdan Yeni Azərbaycan Partiyasının müasir dövrdəki fəaliyyəti 1992-ci ildə müəyyənləşdirilmiş siyasi məqsədlərin yeni tarixi şəraitdə davam etdirilməsi kimi nəzərdən keçirilə bilər. Dövlət suverenliyinin qorunması, milli maraqların müdafiəsi və siyasi sabitliyin təmin edilməsi partiyanın tarixi fəaliyyətinin əsas istiqamətləri olmaqla yanaşı, müasir Azərbaycanın inkişaf strategiyasında da mühüm yer tutur. Siyasi təşkilatın qarşısında duran vəzifələr zamanla dəyişsə də, dövlətçilik, milli birlik və ölkənin inkişafı ideyalarının siyasi gündəlikdə qalması tarixi davamlılığın əsas göstəricilərindən biridir.
Yeni Azərbaycan Partiyasının 1992-ci il noyabrın 21-də təsis edilməsi Azərbaycan siyasi tarixində mühüm dönüş nöqtələrindən biri kimi yadda qalmışdır. Bu hadisə ölkənin mürəkkəb siyasi şəraitində yeni təşkilatlanma modelinin meydana çıxmasını, siyasi iradənin formalaşmasını və dövlətçilik ideyalarının daha geniş şəkildə ifadə olunmasını təmin etmişdir. Partiyanın yaranması Azərbaycan cəmiyyətində siyasi sabitliyə, güclü dövlət idarəçiliyinə və gələcəyə inamın formalaşmasına yönəlmiş tarixi prosesin tərkib hissəsi olmuşdur.
Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi fəaliyyəti və dövlətçilik irsi partiyanın formalaşmasının ideoloji əsaslarını təşkil etmiş, Cənab Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında bu siyasi xətt müasir dövrün tələblərinə uyğun davam etdirilmişdir. Azərbaycanın müstəqil dövlət kimi inkişafı, beynəlxalq mövqelərinin möhkəmlənməsi, ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ölkənin siyasi tarixində yeni mərhələnin formalaşmasına gətirib çıxarmışdır.
21 noyabr 1992-ci il yalnız bir siyasi partiyanın yaranma tarixi deyil, həm də Azərbaycanın mürəkkəb tarixi şəraitdə siyasi gələcəyini müəyyənləşdirmək istiqamətində atılmış mühüm addım kimi qiymətləndirilməlidir. Bu tarix dövlətçilik iradəsinin, siyasi məsuliyyətin, milli birlik ideyasının və gələcəyə hesablanmış strateji düşüncənin təcəssümü olaraq Azərbaycanın siyasi yaddaşında öz əhəmiyyətini qoruyur. Yeni Azərbaycan Partiyasının yaranma tarixi müstəqil Azərbaycanın siyasi inkişafını, dövlətçilik ənənələrinin möhkəmləndirilməsini və ölkənin gələcək hədəflərinin müəyyənləşdirilməsini öyrənmək baxımından mühüm tarixi mənbə və təhlil mövzusu olaraq qalır.
Həsən Xələfov
Bakı şəhər 28 №-li tam orta məktəbin Tarix müəllimi
Bölməyə aid digər xəbərlər











Təsisçi və baş redaktor: Eminov Mehman Niftalı oğlu
Tel: 050 577 95 98
Ünvan: Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Mətbuat prospekti, 529-cu məhəllə, Azərbaycan Nəşriyyatı© Müəllif hüquqları qorunur. Məlumatdan istifadə etdikdə istinad mütləqdir. Məlumat internet səhifələrində istifadə edildikdə müvafiq keçidin qoyulması mütləqdir.