2020-ci ildə qazanılmış tarixi zəfərdən dərhal sonra Azərbaycan dövləti öz tarixinin ən nəhəng və strateji layihələrindən birinə – işğaldan azad edilmiş torpaqların bərpasına başlamışdır. Bu gün ölkə rəhbərliyinin və hökumətin qarşısında duran ən əsas, prioritet vəzifə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının yenidən qurulması, bu ərazilərin tamamilə minalardan təmizlənməsi, müasir infrastrukturun yaradılması və məcburi köçkünlərin öz doğma yurdlarına təhlükəsiz, layiqli qayıdışını təmin etməkdir. Bu irimiqyaslı proses sadəcə bir tikinti-bərpa işi deyil.Bu, regionun nəhəng iqtisadi potensialının ölkə iqtisadiyyatına inteqrasiyası və milli təhlükəsizliyin regional səviyyədə möhkəmləndirilməsi missiyasıdır.

Yenidənqurma işlərinin əsas təməlini regionun xarici aləmlə və ölkənin digər şəhərləri ilə nəqliyyat əlaqələrinin qurulması təşkil edir. Hökumət bu istiqamətdə qısa müddətdə görünməmiş layihələrə imza atmışdır. Regionun hava qapıları hesab olunan Füzuli və Zəngilan Beynəlxalq Hava limanları artıq istismardadır, mürəkkəb coğrafi relyefdə inşası davam edən Laçın Beynəlxalq Hava Limanı isə həm mülki, həm də strateji-logistik baxımdan mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bununla yanaşı, ümumi uzunluğu minlərlə kilometr olan avtomobil yolları, o cümlədən "Zəfər yolu", Füzuli-Şuşa, Toğanalı-Kəlbəcər-İstisu yolları və nəhəng dağ tunelləri sürətlə inşa edilir. Bərdə-Ağdam və Horadiz-Ağbənd dəmir yolu xətləri isə regionun yükdaşıma və tranzit potensialını maksimuma çatdıracaq mühüm arteriyalardır.

Azərbaycan hökuməti azad edilmiş ərazilərin bərpasında ən müasir şəhərsalma texnologiyalarından və ekoloji standartlardan istifadə edir. Bu yanaşmanın ilk uğurlu nümunəsi Zəngilanın Ağalı kəndi olmuşdur. "Ağıllı kənd" və "Ağıllı şəhər" konsepsiyaları çərçivəsində bərpa edilən ərazilərdə alternativ enerji mənbələrindən istifadə olunur, yüksəksürətli internet, rəqəmsal idarəetmə və innovativ kənd təsərrüfatı sistemləri tətbiq edilir. Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl, Laçın, Kəlbəcər və Şuşa şəhərlərinin baş planları məhz bu müasir memarlıq və ekoloji prinsiplər əsasında hazırlanaraq reallaşdırılmaqdadır. Digər tərəfdən, Qarabağ və Şərqi Zəngəzur rəsmi olaraq "Yaşıl Enerji" zonası elan edilmişdir.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda bərpa olunan enerji potensialı 10 \text{ QVt həcmində qiymətləndirilir. Yaponiyanın "TEPSCO" şirkətinin iştirakı ilə xüsusi Konsepsiya və Baş Plan hazırlanmışdır. Regionun hidroenerji, günəş və külək enerjisi potensialı ölkənin ümumi enerji xəritəsini kökündən dəyişir. Kəlbəcər, Laçın və Sugovuşanda onlarla su elektrik stansiyası bərpa edilib və yeniləri tikilir. Xudafərin və Qız Qalası su qovşaqları isə regionun enerji təhlükəsizliyində mühüm rol oynayır. Kəlbəcər, Laçın və Zəngilan kimi rayonlarda onlarla SES inşa edilərək istifadəyə verilmişdir. Təkcə 2024-cü ildə bu ərazilərdə \(550 \text{ milyon kVt/saat}\) "yaşıl enerji" istehsal edilmişdir.

Regionun digər iqtisadi potensialı kənd təsərrüfatı, sənaye və turizm sahələrini əhatə edir. Münbit torpaqlara malik Füzuli, Ağdam və Cəbrayıl rayonları taxılçılıq, bağçılıq və heyvandarlığın inkişafı üçün böyük perspektivlər vəd edir. Biznesin cəlbi üçün Ağdam Sənaye Parkı və "Araz Vadisi İqtisadi Zonası" yaradılmışdır ki, burada sahibkarlara uzunmüddətli vergi və gömrük güzəştləri tətbiq edilir. Turizm sahəsində isə Şuşanın mədəniyyət paytaxtı statusu, Kəlbəcərin İstisu və Şuşanın Turşsu kimi müalicəvi suları, eləcə də Hadrut və Tuğ bölgələrinin füsunkar təbiəti regionu beynəlxalq turizm mərkəzinə çevirmək üçün əsas zəmindir.

Hökumətin qarşısında duran ən həssas və ali vəzifə isə "Böyük Qayıdış" Dövlət Proqramının icrasıdır. Artıq Şuşa, Füzuli, Laçın, Xocalı şəhərlərinə, həmçinin müxtəlif kəndlərə əhalinin köçürülməsi uğurla həyata keçirilib və bu proses mərhələli şəkildə genişlənir. Köçürülən əhalinin mənzil şəraiti ilə yanaşı, məktəb, xəstəxana və bağça kimi sosial obyektlərlə təminatı, habelə məşğulluq məsələləri dövlətin birbaşa nəzarətindədir.

Son nəticədə, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması sadəcə regional deyil, qlobal miqyaslı bir dirçəliş layihəsidir. Azərbaycan dövləti öz daxili resursları və idarəetmə gücü hesabına dağıdılmış şəhər və kəndləri yenidən canlandırır. Bu nəhəng vəzifənin tam yerinə yetirilməsi Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyini daha da gücləndirəcək və regionu Avrasiyanın mühüm logistik, sənaye və mədəniyyət qovşaqlarından birinə çevirəcəkdir.

Sabunçu qəsəbəsi, 170 nömrəli tam orta məktəbin

direktoru Ülviyyə Aslanova