4 oktyabr Azərbaycan xalqının yaddaşında Cəbrayıl şəhərinin işğaldan azad edildiyi gün kimi yaşayır. Bu tarix həm də doğma torpaqlara qayıdışın, şəhər və kəndlərin yenidən qurulmasının, Böyük Qayıdışın mühüm mərhələlərindən birini ifadə edir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə 4 oktyabr Cəbrayıl şəhəri günü kimi təsis edilib.
Cəbrayıl rayonu 1993-cü il avqustun 23-də işğal edilmişdi. İşğal illərində rayonun yaşayış məntəqələri, sosial infrastrukturu və tarixi-mədəni irsi ciddi dağıntılara məruz qalmışdır. İşğaldan əvvəl rayonda məktəblər, xəstəxanalar, mədəniyyət müəssisələri, kitabxanalar, muzey və müxtəlif sənaye və kənd təsərrüfatı obyektləri fəaliyyət göstərirdi. Bu faktlar Cəbrayılın yalnız yaşayış məkanı deyil, həm də zəngin ictimai, iqtisadi və mədəni həyata malik bir rayon olduğunu göstərir.
Cəbrayılın azadlığına aparan yol 2020-ci ilin sentyabrında başlanan Vətən müharibəsində mühüm mərhələlərdən keçdi. 27 sentyabrda Böyük Mərcanlı və Nüzgar kəndləri, 3 oktyabrda bir sıra yaşayış məntəqələri, 4 oktyabrda isə Cəbrayıl şəhəri və rayonun doqquz kəndi işğaldan azad edildi. Cəbrayıl rayonunun ərazisində aparılan hərbi əməliyyatlar nəticəsində ümumilikdə bir şəhər və 90 kənd azad edildi.
Cəbrayıl əməliyyatı mürəkkəb istehkamların yarılmasını və böyük fədakarlığı tələb etmişdi. Cəbrayılın azad olunmasından sonra Azərbaycan Ordusunun digər istiqamətlərdə uğurlu hərbi əməliyyatlar aparması üçün geniş imkanlar yarandı. Zəngilan, Qubadlı və Laçın rayonunun cənub hissəsinin azad edilməsində də Cəbrayıl istiqamətində əldə olunan uğurların mühüm əhəmiyyəti olmuşdur.
Cəbrayılın azad olunması yalnız hərbi uğurla məhdudlaşmadı. Cəbrayıl rayonu ərazisində yerləşən qədim Xudafərin körpüsünün azad edilməsi və burada Azərbaycan bayrağının ucaldılması da həmin tarixi mərhələnin rəmzlərindən birinə çevrildi.
Bu gün Cəbrayılın gələcəyi bərpa-quruculuq işləri ilə əlaqələndirilir. Şəhərin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş plan təsdiqlənib. Planda yaşayış binalarının, fərdi evlərin, məktəblərin və digər sosial obyektlərin tikintisi, müasir şəhər infrastrukturunun yaradılması nəzərdə tutulur.
Cəbrayılda sənaye və enerji layihələri də həyata keçirilir. “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkının yaradılması rayonun iqtisadi inkişafı baxımından mühüm layihələrdən biridir. Həmçinin elektrik enerjisi infrastrukturunun inkişafı, günəş elektrik stansiyalarının və yeni yarımstansiyaların yaradılması istiqamətində işlər görülür.
Cəbrayıla Böyük Qayıdış da artıq real nəticələrini göstərir. İlk köç karvanı 2024-cü il sentyabrın 26-da Bakı şəhərinin Qaradağ rayonundan yola salınıb. 2026-cı il sentyabrın 28-nə qədər Cəbrayıl şəhərində, Horovlu və Şükürbəyli kəndlərində ümumilikdə 1600 ailə, 7022 nəfər məskunlaşıb.
Bu prosesdə dövlətçilik ənənəsinin davamlılığı da xüsusi qeyd olunur. Ulu öndər Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi inkişaf strategiyasının sonrakı dövrdə cənab prezident İlham Əliyev tərəfindən davam etdirilməsi Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpası istiqamətində həyata keçirilən siyasətdə öz əksini tapır.
Bu gün Cəbrayıl haqqında danışarkən keçmişin ağrılarını xatırlamaqla yanaşı, gələcəyə baxmaq da vacibdir. 4 oktyabr Cəbrayıl şəhəri günü tariximizi, şəhidlərimizin xatirəsini, doğma yurda bağlılığı və bərpa olunan həyatın dəyərini xatırladan əlamətdar gündür. Cəbrayılın yenidən qurulması onun yalnız fiziki olaraq bərpası deyil, həm də uzun illər doğma yurd həsrəti çəkmiş insanların öz torpaqları ilə bağlarının yenidən möhkəmləndirilməsi deməkdir.
213 nömrəli məktəb-liseyin Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi Abbasova Məsumə