Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpus nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri regionda formalaşmış yeni reallıqların beynəlxalq diplomatik çevrələrə bir daha nümayiş etdirilməsi baxımından diqqət çəkən hadisədir. Xarici diplomatların azad edilmiş ərazilərə səfər edərək burada aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri ilə yerində tanış olması, ərazilərin bugünkü mənzərəsini görməsi və Azərbaycanın gələcəyə hesablanmış inkişaf strategiyasını müşahidə etməsi heç də təsadüfi diplomatik təmas kimi qiymətləndirilə bilməz. Səfərin yaratdığı ən mühüm məqamlardan biri Qarabağ həqiqətlərinin artıq yalnız siyasi bəyanatlar və diplomatik görüşlər çərçivəsində deyil, birbaşa ərazidə nümayiş etdirilməsidir. İllərlə münaqişə, işğal və dağıntı ilə yadda qalan ərazilərin bu gün yenidən qurulması, yaşayış məntəqələrinin salınması, yolların və digər infrastrukturun yaradılması Azərbaycanın Qarabağın gələcəyinə münasibətini konkret nəticələr üzərindən göstərir. Məhz bu mənzərə Ermənistanın revanşist dairələrində narahatlıq doğuran əsas amillərdən biridir. Çünki Qarabağ məsələsindən siyasi alət kimi istifadə edən qüvvələrin uzun müddət formalaşdırmağa çalışdığı təsəvvürlərlə bölgədəki real vəziyyət arasında ciddi fərq yaranıb. Azərbaycan ərazisində gedən prosesləri kənardan şərh etmək başqa, həmin prosesləri yerində görmək isə tamamilə başqa məsələdir. Diplomatların bölgəyə səfəri onların müxtəlif siyasi məsələlərə münasibətini avtomatik olaraq dəyişdirməsi anlamına gəlmir. Lakin bu səfərlərin mühüm nəticəsi ondan ibarətdir ki, xarici nümayəndələr Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla bağlı informasiyanı birbaşa müşahidə etmək imkanı əldə edirlər. Bu isə birtərəfli məlumatların təsir imkanlarını məhdudlaşdıran mühüm amildir. Erməni revanşist qüvvələrin səfərə münasibətində diqqəti çəkən əsas məqam da məhz budur. Onlar Azərbaycan ərazisində həyata keçirilən diplomatik təmasları qəbul etməkdə çətinlik çəkirlər. Halbuki söhbət Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisindən gedir. Xarici diplomatların Azərbaycan dövlətinin dəvəti ilə ölkənin müxtəlif bölgələrinə səfər etməsi suveren dövlətin öz ərazisində həyata keçirdiyi legitim diplomatik fəaliyyətin tərkib hissəsidir. Burada məsələ yalnız bir səfərə verilən reaksiyadan ibarət deyil. Revanşist mövqedə dayanan qüvvələrin yanaşması onların Qarabağla bağlı əvvəlki siyasi təsəvvürləri qorumaq cəhdini göstərir. Halbuki regionda vəziyyət köklü şəkildə dəyişib. Müharibədən əvvəlki siyasi və hərbi reallıq artıq mövcud deyil. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü bərpa olunub və Qarabağda yeni həyatın qurulması prosesi gedir. Əslində, diplomatik nümayəndələrin səfərinə qarşı etirazların mahiyyəti bir qədər də informasiya mübarizəsi ilə bağlıdır. Çünki hər bir beynəlxalq nümayəndə öz ölkəsinə qayıtdıqdan sonra bölgədə gördükləri barədə təəssüratlarını bölüşür. Bu təəssüratlar isə yalnız siyasi şərhlərdən deyil, real müşahidələrdən formalaşır. Qarabağda quruculuq işlərinin miqyası, yeni yaşayış məntəqələrinin salınması və insanların öz doğma torpaqlarına qayıtması artıq gözlə görünən reallıqdır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası Azərbaycanın qarşısında duran ən böyük vəzifələrdən biridir. Bu proses yalnız tikinti və infrastruktur layihələri ilə məhdudlaşmır. Söhbət uzun illər öz yurdlarından ayrı düşmüş insanların doğma torpaqlarına qayıtmasından, həmin ərazilərdə sosial həyatın yenidən formalaşdırılmasından, məktəblərin, xəstəxanaların, yaşayış məhəllələrinin və digər obyektlərin yaradılmasından gedir. Bu mənzərə Qarabağın gələcəyi ilə bağlı əsas sualın da cavabını ortaya qoyur. Azərbaycan bölgəni boş və gələcəksiz ərazi kimi deyil, insanların yaşadığı, işlədiyi, təhsil aldığı və inkişaf etdiyi bir məkan kimi yenidən formalaşdırır. Revanşist dairələrin narahatlığı da müəyyən mənada bununla bağlıdır. Çünki zaman keçdikcə yeni reallıq daha da möhkəmlənir. Qarabağda həyatın bərpası sürətləndikcə münaqişənin keçmiş siyasi təsvirini dəyişməz saxlamaq cəhdləri daha da çətinləşir. Bir vaxtlar dağıntılar və müharibə ilə assosiasiya olunan ərazilərdə bu gün yeni yolların, yaşayış binalarının, sosial obyektlərin və müasir infrastrukturun yaradılması tamamilə fərqli mənzərə ortaya qoyur. Bununla yanaşı, diplomatik səfərin başqa bir mühüm tərəfi Azərbaycanın bölgədəki proseslərə beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında açıq münasibət göstərməsidir. Bakı xarici nümayəndələrin Qarabağa getməsinə, vəziyyətlə tanış olmasına və aparılan işləri öz gözləri ilə görməsinə imkan yaradır. Bu yanaşma informasiya baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki həqiqətin ən təsirli təqdimat formalarından biri onun gizlədilməməsi və birbaşa nümayiş etdirilməsidir. Erməni revanşist dairələrin bu prosesə etiraz etməsi isə sülh gündəliyi baxımından da düşündürücüdür. Əgər Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülh və sabitlikdən danışılırsa, yeni reallıqların qəbul edilməsi bunun əsas şərtlərindən biri olmalıdır. Keçmiş münaqişənin nəticələrini qəbul etmədən gələcəyə yönəlmiş münasibətlərin qurulması mümkün deyil. Sülh yalnız silahların susması ilə ölçülmür. Sülh eyni zamanda siyasi düşüncənin dəyişməsi, qarşı tərəfin mövcudluğunu və hüquqlarını qəbul etmək, reallığı olduğu kimi görmək və gələcək əməkdaşlıq üçün yeni səhifə açmaq deməkdir. Revanşist ritorikanın davam etdirilməsi isə bu baxımdan konstruktiv yanaşma deyil. Azərbaycanın mövqeyində isə son illərdə daha çox quruculuq xətti ön plana çıxır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələr dövlətin diqqətini keçmişin dağıntılarından gələcəyin quruculuğuna yönəltdiyini göstərir. Bu siyasətin ən mühüm nəticəsi isə insanların öz torpaqlarına qayıtmasıdır. Məhz buna görə diplomatik nümayəndələrin səfərinə verilən reaksiyaya yalnız emosional etiraz kimi yanaşmaq düzgün olmazdı. Burada daha dərin siyasi səbəblər var. Revanşist qüvvələr bölgədə baş verən dəyişikliklərin beynəlxalq aləmdə qəbul edilməsini və möhkəmlənməsini istəmirlər. Onlar Qarabağ mövzusunun əvvəlki siyasi gündəmdə saxlanılmasına çalışırlar. Lakin reallıq bu yanaşmanın qarşısında getdikcə daha aydın şəkildə dayanır. Bu gün Qarabağ haqqında danışarkən yalnız keçmişdən söz açmaq mümkün deyil. Qarabağın bu günü və sabahı da artıq beynəlxalq gündəmin bir hissəsidir. Burada həyata keçirilən bərpa layihələri, qayıdış prosesi və yeni yaşayış məkanlarının yaradılması regionun gələcək simasını müəyyənləşdirir. Diplomatik nümayəndələrin bu prosesləri yerində müşahidə etməsi Azərbaycanın diplomatik fəaliyyətinin mühüm istiqamətlərindən biridir. Çünki beynəlxalq münasibətlərdə yalnız bəyanatlar deyil, faktlar da danışır. Qarabağda aparılan quruculuq işləri isə artıq siyasi fikir və mövqelərdən asılı olmayan konkret reallıqdır. Revanşist qüvvələrin narahatlığı da əslində bu reallığın getdikcə daha geniş tanınması ilə bağlıdır. Onların qarşısında duran əsas problem Azərbaycanın hansısa fikrini beynəlxalq ictimaiyyətə qəbul etdirməsi deyil. Əsas məsələ odur ki, beynəlxalq nümayəndələr bölgədə yaranmış vəziyyəti öz gözləri ilə görürlər. Bu isə informasiya mübarizəsində yeni mərhələ yaradır. Əvvəllər müxtəlif siyasi dairələr Qarabağ haqqında istədikləri təsəvvürü yaratmağa çalışa bilərdilər. Bu gün isə bölgəyə səfər edən diplomatın gördüyü real mənzərə həmin təsəvvürlərin obyektiv qiymətləndirilməsi üçün əlavə imkan yaradır. Azərbaycan üçün isə əsas istiqamət dəyişməz olaraq qalır: Qarabağda davamlı həyat qurmaq, keçmiş məcburi köçkünlərin mərhələli şəkildə doğma torpaqlarına qayıdışını təmin etmək və bölgəni ölkənin sosial-iqtisadi inkişaf məkanına çevirmək. Bu baxımdan diplomatik səfərin əhəmiyyəti təkcə onun iştirakçılarının sayı və təmsil etdikləri ölkələrin geniş coğrafiyası ilə ölçülmür. Əsas əhəmiyyət ondan ibarətdir ki, müxtəlif ölkələri və beynəlxalq qurumları təmsil edən diplomatlar Azərbaycanın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yaratdığı yeni reallıqla birbaşa tanış olurlar. Revanşist dairələrin buna reaksiyası isə bir həqiqəti üzə çıxarır: Qarabağ ətrafında informasiya və siyasi mübarizə tam başa çatmayıb. Lakin bu mübarizənin şərtləri artıq əvvəlki kimi deyil. Bu gün Azərbaycanın mövqeyini yalnız sözlər deyil, ərazidə görülən işlər, qayıdan insanlar və yenidən qurulan yaşayış məntəqələri də ifadə edir. Zaman keçdikcə bu reallıqlar daha da möhkəmlənəcək. Yeni məktəblər, yeni yollar, yeni yaşayış məhəllələri və doğma torpağına qayıdan ailələr Qarabağın gələcəyinin hansı istiqamətdə formalaşdığını göstərən ən aydın faktlardır. Bu mənzərə qarşısında revanşist ritorikanın təsir imkanları isə təbii olaraq məhdudlaşır. Nəticədə, diplomatik korpus nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfərinə Ermənistanın revanşist dairələrinin reaksiyası yalnız bir diplomatik səfərə münasibət deyil, bölgədə dəyişən reallığa münasibətin göstəricisidir. Azərbaycan isə bu reallığı siyasi şüarlarla deyil, quruculuqla nümayiş etdirir. Qarabağda yeni həyatın formalaşması davam etdikcə beynəlxalq ictimaiyyətin bölgəni bir zamanlar olduğu kimi deyil, bu gün olduğu kimi qiymətləndirməsi də qaçılmazdır. Regionun gələcəyi keçmişin siyasi iddialarından deyil, mövcud reallıqların qəbul edilməsindən asılıdır. Qarabağda isə həmin reallıq artıq qurulur, yaşayır və hər gün daha da möhkəmlənir. Bu proses Azərbaycanın regionda dayanıqlı sülh və sabitliyin təmin olunmasına yönəlmiş siyasətinin də mühüm tərkib hissəsidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan quruculuq işləri bölgənin gələcək inkişafı üçün yeni imkanlar yaradır. Xarici diplomatların bu ərazilərdəki vəziyyətlə birbaşa tanış olması isə həmin dəyişikliklərin beynəlxalq səviyyədə daha obyektiv qiymətləndirilməsinə şərait yaradır. Revanşist çağırışların fonunda Azərbaycanın quruculuq gündəliyi bölgədə hansı istiqamətin gələcəyə hesablandığını aydın şəkildə göstərir. Bu baxımdan diplomatik səfər həm Azərbaycanın yaratdığı reallığın təqdimatı, həm də regionda sülhə mane olan yanaşmaların mahiyyətinin üzə çıxarılması baxımından əhəmiyyətlidir.
Pirşağı qəsəbəsi, 112 nömrəli tam orta məktəbin müəllimi Vəfa Babayeva.