Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik nümayəndələrin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfəri Ermənistan cəmiyyətində müxtəlif reaksiyalara səbəb olub. Xarici diplomatların Azərbaycanın suveren ərazilərinə səfər etməsinə qarşı səsləndirilən etirazlar isə regionda formalaşmış yeni reallıqlar fonunda diqqət çəkir.
Qarabağ Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazisidir. Bu baxımdan diplomatik nümayəndələrin Azərbaycanın digər bölgələri kimi Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfər etməsi ölkənin daxili işlərinə aid məsələdir. Sözügedən səfərə qarşı Ermənistan cəmiyyətində nümayiş etdirilən kəskin münasibət Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünə dair mövqelərlə ziddiyyət təşkil edir.
Səfərlə bağlı reaksiyalarda tarixi və mədəni irslə əlaqədar məsələlərin də ön plana çıxarılması diqqət çəkir. Xüsusilə Gəncəsər və Xudavəng kimi tarixi abidələrin yalnız erməni irsi çərçivəsində təqdim olunması, eyni zamanda indiki Ermənistan ərazisində Azərbaycan xalqına məxsus tarixi-mədəni irsin mövcudluğunun inkar edilməsi regionun mürəkkəb tarixi keçmişinə birtərəfli yanaşmanı göstərir.
Azərbaycan ərazisində mövcud olan Qafqaz Albaniyası irsi də bu müzakirələrin mühüm istiqamətlərindən biridir. Qafqaz Albaniyasının tarixinin və mədəni irsinin Azərbaycan ərazisi ilə bağlılığı elmi ədəbiyyatda geniş şəkildə araşdırılıb. Buna görə də tarixi irsin siyasi məqsədlərlə birtərəfli şəkildə təqdim edilməsi regionun tarixi-mədəni mənzərəsinin obyektiv öyrənilməsinə maneə yarada bilər.
Digər tərəfdən, Ermənistan daxilində revanşist mövqelərin hələ də mövcud olması da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Səfərlə bağlı sosial şəbəkələrdə və müxtəlif informasiya resurslarında yayılan materialların bir hissəsinin siyasi dairələrə yaxın platformalarda işıqlandırılması bu məsələnin yalnız ictimai reaksiyadan ibarət olmadığını göstərir.
Ermənistan parlamentinin spikeri Ruben Rubinyanın məsələ ilə bağlı açıqlamaları da Azərbaycan tərəfindən qəbuledilməz müdaxilə kimi qiymətləndirilə bilər. Eyni zamanda, Ermənistan parlamentində 2022-ci ilin sentyabrında baş vermiş sərhəd toqquşmalarında həlak olan hərbçilərin xatirəsinin yad edilməsi də iki ölkə arasında sülh prosesinin davam etdiyi bir mərhələdə müəyyən suallar doğurur.
Bütün bunlar Ermənistanın sülh prosesinə münasibəti məsələsini də gündəmə gətirir. 2023-cü ildən sonra bölgədə yaranmış yeni reallıqlar Ermənistanı Azərbaycanla münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində addımlar atmağa sövq edib. Lakin ayrı-ayrı siyasi və ictimai dairələrin revanşist ritorikadan istifadə etməsi sülh gündəliyinin möhkəmlənməsinə mənfi təsir göstərə bilər.
Məsələnin digər mühüm tərəfi isə indiki Ermənistan ərazisində Azərbaycan xalqına məxsus tarixi-mədəni irsin vəziyyətidir. Müxtəlif dövrlərdə məscidlərin, qəbiristanlıqların, yaşayış məntəqələrinin və digər tarixi obyektlərin dağıdılması və ya onların tarixi mənşəyinin dəyişdirilməsi ilə bağlı Azərbaycan tərəfinin ciddi iradları mövcuddur. Mədəni irsin qorunması beynəlxalq hüququn mühüm prinsiplərindən biridir və bu sahədə bütün tərəflərin üzərinə məsuliyyət düşür.
Nəticə etibarilə, diplomatik korpus nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura səfərinə verilən reaksiyalar regionda sülh və əməkdaşlıq mühitinin formalaşdırılması baxımından diqqətlə qiymətləndirilməlidir. Tarixi və mədəni irslə bağlı mübahisələrin siyasi qarşıdurma vasitəsinə çevrilməsi əvəzinə, məsələlərə obyektiv, elmi və beynəlxalq hüquq prinsiplərinə əsaslanan yanaşmanın nümayiş etdirilməsi daha məqsədəuyğundur. Davamlı sülhün təmin olunması üçün tərəflərin revanşist ritorikadan uzaqlaşması və qarşılıqlı olaraq suverenlik və ərazi bütövlüyü prinsiplərinə hörmət etməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
69 nömrəli tam orta məktəbin Coğrafiya müəllimi
İsmayılova Lalə