Azərbaycanın iqtisadi inkişaf strategiyasında sənayeləşmənin yeni mərhələsi formalaşır. Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycan Respublikasında 2027-2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirədə çıxışı bu baxımdan qarşıdakı illərin əsas iqtisadi istiqamətlərindən birinə dair aydın təsəvvür yaratdı. Müşavirədə səsləndirilən fikirlər göstərir ki, Azərbaycanın yeraltı sərvətlərindən istifadəyə yanaşma yalnız hasilatla məhdudlaşmır. Qarşıya qoyulan məqsəd filizin çıxarılmasından onun emalına, sənaye məhsuluna çevrilməsinə və daha yüksək əlavə dəyərin ölkə daxilində formalaşmasına qədər uzanan bütöv istehsal zəncirinin yaradılmasıdır. Azərbaycanın son illərdə əldə etdiyi iqtisadi imkanlar qeyri-neft sektorunun inkişafını sürətləndirmək üçün yeni şərait yaradıb. Bu prosesdə sənayenin şaxələndirilməsi, regionlarda istehsal imkanlarının genişləndirilməsi və təbii resurslardan daha səmərəli istifadə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dağ-mədən və metallurgiya sənayesinin inkişafı da məhz bu ümumi iqtisadi siyasətin tərkib hissəsi kimi çıxış edir. Dövlət Proqramının 2027-2030-cu illəri əhatə etməsi qarşıya konkret və uzunmüddətli hədəflər qoyulduğunu göstərir. Burada əsas diqqət dəmir filizi, mis, qızıl və alüminium kimi mühüm mineral resursların hasilatı və emalının genişləndirilməsinə yönəldilir. Məsələnin mahiyyəti yalnız yeni yataqların istismara verilməsi deyil. Əsas məqsəd mövcud imkanlardan daha səmərəli istifadə etməklə müasir texnologiyalara əsaslanan istehsal müəssisələrinin yaradılması və həmin resursların iqtisadi dövriyyədə daha böyük dəyərə çevrilməsidir. Bu yanaşma sənayenin strukturunda da yeni imkanlar yaradır. Xammalın hasil edilməsi ilə hazır məhsulun istehsalı arasında böyük iqtisadi məsafə var. Hasilat mərhələsində yaranan gəlir bir istiqamətlə məhdudlaşdığı halda, emal və metallurgiya mərhələlərinin genişlənməsi yeni müəssisələrin, yeni peşələrin və yeni əmək bazarının formalaşmasına şərait yaradır. Beləliklə, bir yatağın iqtisadi əhəmiyyəti yalnız onun ehtiyatlarının həcmi ilə deyil, həmin ehtiyatların ölkə daxilində hansı istehsal zəncirini hərəkətə gətirə bilməsi ilə müəyyən olunur. Prezident İlham Əliyevin çıxışında yeni sənaye istiqamətinin yaradılması, beş mindən çox daimi iş yerinin açılması və qeyri-neft sektorunun inkişafına töhfənin artırılması kimi məsələlərin önə çəkilməsi də bu baxımdan diqqətəlayiqdir. Sənayenin inkişafı ilə məşğulluğun artması arasında birbaşa əlaqənin qurulması regionların iqtisadi fəallığının yüksəldilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Dövlət Proqramı çərçivəsində nəzərdə tutulan investisiyaların miqyası da qarşıya qoyulan hədəflərin genişliyini göstərir. 2027-2030-cu illərdə dağ-mədən və metallurgiya sahəsinə 5,3 milyard manat həcmində investisiyanın yönəldilməsi planlaşdırılır. Bu vəsaitin dövlət büdcəsi, dövlət müəssisələri və özəl sektor hesabına formalaşdırılması nəzərdə tutulur. Belə model həm dövlətin strateji rolunu qoruyur, həm də özəl kapitalın sənaye layihələrinə daha geniş cəlb edilməsinə imkan yaradır. Proqramın icrası nəticəsində 2030-cu ilədək dağ-mədən və metallurgiya sektorunun ümumi daxili məhsula töhfəsinin əhəmiyyətli dərəcədə artırılması, ixrac imkanlarının genişləndirilməsi nəzərdə tutulur. Bu hədəflər Azərbaycanın sənaye məhsullarının xarici bazarlardakı payının artırılması ilə yanaşı, ixracın strukturunda xammaldan daha yüksək emal səviyyəsinə malik məhsullara keçid baxımından da əhəmiyyətlidir. Müşavirədə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun mineral ehtiyatları ilə bağlı məsələlərin xüsusi yer tutması da diqqətdən kənarda qala bilməz. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin iqtisadi potensialının üzə çıxarılması yalnız kənd təsərrüfatı, turizm və şəhərsalma layihələri ilə məhdudlaşmır. Bu ərazilərin zəngin yeraltı sərvətləri də ölkənin iqtisadi inkişaf strategiyasında mühüm resurs kimi nəzərdən keçirilir. Kəlbəcər, Ağdərə və Zəngilan ərazilərində yerləşən qızıl, mis və digər faydalı qazıntı yataqlarının istismarı ilə bağlı işlərin genişləndirilməsi regionların iqtisadi həyatına yeni dinamika gətirə bilər. Burada əsas məsələ yataqların istismara qaytarılması ilə yanaşı, onların müasir geoloji üsullarla öyrənilməsi, ehtiyatların dəqiqləşdirilməsi və hasilatın müasir standartlar əsasında təşkil edilməsidir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri ilə sənaye layihələrinin paralel inkişafı həmin ərazilərin gələcək iqtisadi mənzərəsinə də təsir göstərəcək. Yeni yolların, enerji infrastrukturunun və digər kommunikasiyaların yaradılması istehsal müəssisələrinin fəaliyyətini asanlaşdıran amillər sırasındadır. Beləliklə, dağ-mədən sənayesinin inkişafı regionların yalnız resurs potensialından deyil, formalaşan yeni infrastruktur imkanlarından da istifadə etməyə şərait yaradır. Bu baxımdan Daşkəsən və ətraf ərazilərdə nəzərdə tutulan sənaye layihələri xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Filizin hasilatı ilə kifayətlənməyən, onun zənginləşdirilməsi və daha sonrakı emal mərhələlərini özündə birləşdirən istehsal zəncirinin qurulması Azərbaycanın metallurgiya sənayesində yeni imkanlar aça bilər. Belə yanaşma xammalın ölkədən çıxarılmasından əvvəl onun iqtisadi dəyərinin artırılmasına xidmət edir. Metallurgiya sənayesinin inkişafı isə öz növbəsində digər sahələrə də təsir göstərir. Metal məhsullarına maşınqayırmadan tikintiyə, nəqliyyatdan müxtəlif sənaye sahələrinə qədər geniş sektorlarda ehtiyac var. Buna görə yerli metallurgiya istehsalının genişlənməsi yalnız bir sahənin inkişafı kimi qiymətləndirilə bilməz. Bu proses iqtisadiyyatın müxtəlif istiqamətləri arasında yeni əlaqələrin yaranmasına səbəb ola bilər. Alüminium istehsalının artırılması ilə bağlı hədəflər də bu ümumi yanaşmanın tərkib hissəsidir. Yeni istehsal güclərinin yaradılması və mövcud imkanların genişləndirilməsi nəticəsində sənaye məhsullarının həcminin artırılması planlaşdırılır. Burada əsas məqsəd yalnız istehsal göstəricilərinin yüksəldilməsi deyil, həm də ölkənin sənaye potensialının daha rəqabətqabiliyyətli məhsullar hesabına genişləndirilməsidir. Dövlət Proqramında geoloji kəşfiyyatın genişləndirilməsi də mühüm istiqamət kimi müəyyənləşdirilir. Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində mineral ehtiyatların daha müasir texnologiyalar əsasında öyrənilməsi gələcək sənaye layihələri üçün yeni xammal bazasının formalaşdırılmasına imkan verə bilər. Əvvəlki dövrlərdə aparılmış tədqiqatların müasir texnologiyalarla yenidən qiymətləndirilməsi isə ölkənin mineral ehtiyatları barədə daha dəqiq məlumatların əldə olunmasına xidmət edir. Balakən rayonundakı “Filizçay” polimetal yatağı ilə bağlı məsələlər də bu kontekstdə xüsusi diqqət çəkir. Yatağın iqtisadi potensialının daha geniş şəkildə qiymətləndirilməsi və istismara hazırlıq prosesinin sürətləndirilməsi gələcəkdə yeni istehsal imkanlarının yaranmasına şərait yarada bilər. Burada texniki hazırlıqla yanaşı, investisiya imkanlarının genişləndirilməsi də mühüm amildir. Dağ-mədən sənayesinin inkişafından danışarkən ekoloji məsələlərin ayrıca nəzərə alınması vacibdir. Müasir dünyada sənaye layihələrinin səmərəliliyi yalnız iqtisadi nəticələrlə ölçülmür. Təbii ehtiyatlardan istifadə zamanı ətraf mühitin qorunması, istehsal proseslərinin ekoloji standartlara uyğun qurulması və ərazilərin gələcəkdə bərpası kimi məsələlər də layihələrin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bu baxımdan yeni sənaye layihələrinin yüksək ekoloji tələblər əsasında həyata keçirilməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan üçün qarşıdakı mərhələnin digər mühüm tərəfi insan kapitalıdır. Yeni mədənlərin, emal müəssisələrinin və metallurgiya komplekslərinin fəaliyyətə başlaması yalnız maliyyə və texnologiya deyil, həm də peşəkar kadrlar tələb edir. Mühəndislər, geoloqlar, metallurqlar, texnoloqlar və digər ixtisas sahibləri üçün yeni əmək imkanlarının yaranması təhsil ilə sənaye arasında əlaqələrin daha da gücləndirilməsini zəruri edir. Dövlət Proqramının həyata keçirilməsi nəticəsində regionlarda iqtisadi fəallığın artması da gözlənilən əsas nəticələr sırasındadır. Sənaye müəssisəsinin fəaliyyəti yalnız həmin müəssisədə çalışan insanların sayını artırmır. Nəqliyyat, logistika, xidmət, tikinti, texniki təminat və digər sahələrdə də əlavə iqtisadi aktivlik yaradır. Bu isə sənaye layihələrinin regional inkişaf üçün daha geniş təsir imkanına malik olduğunu göstərir. Bütün bunlar bir reallığı ön plana çıxarır: Azərbaycanın qarşısında duran əsas məsələlərdən biri sahib olduğu təbii sərvətləri daha yüksək iqtisadi dəyərə çevirməkdir. Bunun üçün hasilatla yanaşı, emal, texnologiya, logistika, insan kapitalı və ixrac imkanları vahid sistem daxilində nəzərdən keçirilməlidir. Prezident İlham Əliyevin müşavirədə səsləndirdiyi fikirlər də məhz belə kompleks yanaşmanın formalaşdırıldığını göstərir. Qarşıya qoyulan hədəflər yalnız yeni yataqların istismarı ilə bağlı deyil. Burada Azərbaycanın sənaye xəritəsinin genişləndirilməsi, regionlarda yeni istehsal mərkəzlərinin yaradılması, qeyri-neft sektorunun gücləndirilməsi və ölkənin ixrac imkanlarının artırılması kimi bir-biri ilə əlaqəli istiqamətlər bir araya gəlir. 2027-2030-cu illər üçün nəzərdə tutulan Dövlət Proqramı bu baxımdan Azərbaycanın sənaye siyasətində yeni mərhələnin çərçivəsini müəyyənləşdirir. Yeraltı sərvətlərin hasilatından yüksək əlavə dəyər yaradan məhsulların istehsalına keçid ölkənin iqtisadi imkanlarının daha səmərəli istifadəsinə hesablanıb. Qarşıdakı dövrdə əsas nəticəni müəyyən edəcək amil isə nəzərdə tutulan layihələrin ardıcıl, şəffaf, texnoloji və ekoloji tələblərə uyğun şəkildə həyata keçirilməsi olacaq. Azərbaycanın sənaye gələcəyi artıq yalnız yerin altında olan sərvətlərin miqdarı ilə deyil, həmin sərvətlərdən hansı iqtisadi dəyərin yaradılması ilə ölçüləcək. Dövlət Proqramının mahiyyətində dayanan əsas xətt də məhz budur: təbii resursu istehsala, istehsalı əlavə dəyərə, əlavə dəyəri isə davamlı iqtisadi inkişafa çevirmək. Azərbaycanın qarşıdakı sənaye mərhələsində əsas hədəflərdən biri də bu potensialı milli iqtisadiyyatın daha çox sahəsinə yaymaqdır. Bununla həm sənaye istehsalının miqyası genişlənə, həm də regionların iqtisadi fəallığı daha da arta bilər. Yeni müəssisələrin yaradılması texnologiya və peşəkar kadr tələbatını artıraraq insan kapitalının inkişafına da əlavə stimul verəcək. Beləliklə, dağ-mədən və metallurgiya sahəsində atılan addımlar ölkənin uzunmüddətli iqtisadi dayanıqlılığına xidmət edən daha geniş prosesin bir hissəsinə çevriləcək. Qarşıdakı illərdə bu istiqamətdə həyata keçiriləcək layihələr Azərbaycanın sənaye potensialının yeni imkanlarını üzə çıxarmaqla yanaşı, milli iqtisadiyyatın daha şaxələndirilmiş strukturunun formalaşmasına töhfə verəcək.Bu proses həm daxili istehsalın genişlənməsinə, həm də Azərbaycanın regional iqtisadi mövqeyinin möhkəmlənməsinə yeni imkanlar yaradacaq. Sənaye layihələrinin mərhələli şəkildə reallaşdırılması ölkənin resurs potensialının daha sistemli şəkildə iqtisadi dövriyyəyə cəlb olunmasına şərait yaradacaq. Eyni zamanda, müasir texnologiyaların tətbiqi istehsalın səmərəliliyinin və məhsuldarlığının yüksəldilməsinə xidmət edəcək.
Pirşağı qəsəbəsi, 112 nömrəli tam orta məktəbin müəllimi Leyla Həsənova.